BİLGE KRAL"LA BİR SAAT

Sarayevo Camii''nde olağanüstü bir hareketlilik var. Caminin avlusunda öğle namazından çok önce teker teker, gruplar halinde gelenleri izliyorum. Bir de yıkıntılar içindeki bu tarihi şehrin savaştan sağlam çıkmayı başaran mabedlerinden birinin avlusundan, duvarları top mermileriyle delik deşik edilen, bombalanan binaların, evlerin hüzün verici tablosunu seyrediyorum. Hüzünle karışık bir sevinç ve heyecan içinde Boşnaklar bugün... Avludan içeriye adım atan herkeste bir sevinç parlamasını gözlerinden, asil alınlardan okuyabiliyorum. ''Menşura'' töreni yapılacak. Yani, Bosna Hersek''in Reis''ul Uleması''nın yemin töreni. Yüz yıllık bir geleneğe yaslanan bu tören sürekliliği vurgulaması açısından önemli. Reis''ul Ulema bunun en iyi sembolü.

Savaştan yeni çıkmış, bağımsızlıkları uluslararası sistem tarafından onaylanmış bir devletin yetkilileri olarak Bosna''nın tüm elit tabakası birarada toplanıyor... Üniforma içinde Boşnak ordusunun komutanlarından gözüme çarpanlar var. İslam dünyasından temsilciler... Türkiye''den tek bir yetkili temsilci yok.

Ve Bilge Kral Aliya İzzetbegoviç vakit namazına gelen bir Müslümanın sadeliği içinde avludan içeriye adımını atıyor. Herkesi bir heyecan dalgası sarıyor. Gördüğüm andaki ilk aklımdan geçen şeyi iyi hatırlıyorum: ''çok aydınlık bir insan.''

Merasim çıkışında bir ara ayak üstü tokalaşma fırsatımız ancak oluyor, etrafını çeviren Türkler olarak. Etkileyici kişiliğinin uyandırdığı bir saygının beni de sardığını hissettim. Kalabalık arasında kimi elini öptü, kimi tokalaştı.

Odasından içeri girdiğimizde sade bir kıyafetle kapıda karşılarken bu sefer hürmetle elini öpüyoruz. Savaştan henüz çıktığı üç yıl önceki haline göre daha yorgun görünüyor. Yüzündeki bilge tebessümü, kişiliğine karşı hürmetle birlikte sevgi hissi uyandırıyor.

Mustafa Çelik "Aliya İzzetbegoviç''i ziyarete gelir misin?" diye telefon etmeseydi bu tarihi fırsatı yakalayamayacaktım belki de. İki kişiydik ve bir devlet başkanının resmi ziyareti sırasında iki kişilik bir görüşme fırsatı yakaladığım için kendimi şanslı sayıyorum.

Gayet iyi İngilizce konuşuyor. Zaman zaman Boşnakça tercümeyi bırakıp doğrudan İngilizce hitab ediyor. Özellikle kavramsal açıklamalarda, altını çizmek istediği konularda tercümanı devre dışı bırakarak kendisi İngilizce konuşuyor. Bu yöntemin daha sağlıklı olduğunu farketmişti. Çünkü tercüme sırasında kimi vurguların kaybolduğunu farkediyor.

Karşı karşıya oturduğumuz yuvarlak masada, bir ömür verilmiş bir mücadelenin, çileyle yoğrulmuş, bedeli ödenmiş bir hayatın, yoğun bir entelektüel birikimin, çabanın hulasası gibi bakan gözlerindeki derinliği üzerimizde olduğunu hissettim hep. Büyük kişiliklere özgü gösterişten uzak bir sadeliğin verdiği yanında olmaktan dolayı insanı rahatlatan, dinginlik hissi veren bir etkileşim alanına girdiğimi hissediyorum.

Aliya İzzetbegoviç, kişiliği ve birikiminin zenginliği, verdiği sınavın boyutları gözönüne alındığında İslam dünyası için doğmakta olan yeni bir liderliğin protipini çizmektedir. Bosna özelinde, bir medeniyet ve kimlik krizi yaşayan Müslümanlar''ın gerek eylem adamı olarak, gerekse entelektüel çıkışıyla bir meydan okumayı gerçekleştirebilmiştir. Bunu yoğun baskıların yaşandığı dönemde bedelini göze alarak; toplum olarak medeniyet çerçevesinden kuşatıcı bir değerlendirmeyle düşünce planına taşıması ve kavgasını ucuz sloganlara indirgemeden üst bir dil geliştirerek verebilmesi önemlidir. Eğer 1980''lerde uzun yıllar zindana mahkum edilmesiyle sonuçlanan ve bugüne ışık tutan medeniyet merkezli entellektüel çıkışı ve fikri birikimi olmasaydı, Bosna Savaşı kaybedilmeye mahkumdu. Bu noktada bir zamanların düşünce ve örgütçü eylem adamı olarak öne çıkan Aliya İzzetbegoviç, diplomatik ve askeri dehasını da ortaya koyarak, sadece Bosnalı Müslümanlar için değil, İslam dünyasının önümüzdeki dönem vereceği mücadelenin ihtiyaç duyduğu bir lider tipinin haberciliğini yapıyor.

Olanca yoğunluğu arasında yeni yazdığı kitabından söz ediyor sohbet sırasında. Kitabı oluşturan bölümlerin ana başlıklarından söz ederken bile ne denli geniş bir düşünce dünyasına sahip kişiliği olduğunu bir kez daha farkediyorum.

Heideigger''e özel ilgisinin olduğunu, kitapta ayrı bölüm ayırdığını söylüyor. Hayat, insan, medeniyet, din, düşünce, kimi temel varoluş problemleri karşısında hapishane hayatı sırasında kaleme aldığı yazılarını yeniden gözden geçirerek hacimli bir kitap oluşmuş. Kitabın en ilgi çekici bölümlerinden biri de ''Çocuğuma Yazılmamış Mektuplar'' başlığını taşıyor. Hapis hayatının fiziki şartları yüzünden oğluna yazamadığı mektuplarını bir medeniyet krizi yaşayan İslam ümmetinin tüm çocuklarının alacağı dersler olmalı.

Mostar müftüsünün, Neratva Nehri''nin kenarında minaresi yıkılmış Osmanlı camisinin avlusunda söylediklerini hiç unutmayacağım: "Biz artık geleceğe güvenle bakıyoruz. Çünkü Müslüman mezarlıklarının park yapıldığı dönemden sonra parkların bile şehidlik yapıldığı bir savaş verdik."

Türk devlet adamları, siyasileri, entellektüelleri dahil deprem bölgesinde hayatını kaybeden Müslümanlar''ın mezarını ziyaret eden, bir Fatiha okuyan tek devlet adamının Aliya İzzetbegoviç olması tesadüf değil...

Hayatı algılayabilmenin, yeni bir hayat tarzı inşa etmenin geçmişi anlamakla, ona sahip çıkmakla üretilecek bir sentez ve medeniyet inşasının da sürekliliğin içinde yenilenen bir gelenek olduğunun bilincinde ender liderlerden biridir.