Bilim neyi açıklar?

Deprem sonrası Türkiye bilimi keşfetti. Ekranlarda sıra sıra bilim adamlarının depremle ilgili olarak yaptıkları bilimsel açıklamaları dinledik. Bu açıklamalar zamanla bilimsellikten çıkıp siyasal ve ideolojik kutuplaşma nedeni olmaya başladı. İlginçtir bazıları bu tartışmanın tırmanmasında fayda görüyor.

Kimilerine göre bu bilimsel açıklamalar, bu doğa olayını doğaüstü güçlere bağlayan, kaderci yaklaşımların iflasını gösteriyordu. Zaten başımıza ne geldiyse bu kaderci yaklaşım yüzünden gelmişti. Hele hele deprem gibi bir felaketin ilahi bir ihtar/ceza olduğunu söyleyenler ise, tümden insanlık dışı niyetlerini dışa vurmuşlardı. Binlerce insanın ölümüne sevinecek kadar bağnaz ve kalpleri kara insanlardı. Bir de kimin dağıttığı ve gerçekten olup olmadığı bile belli olmayan, İslami açıdan da sakat kimi broşürlere gönderme yaparak inanç, hurafe bilim karşısında yıkılıyordu bir kez daha.

Bu kaderci ve bilim düşmanı yaklaşım sahipleri için, depremi ilahi bir işaret olarak algılayanlara acaba fay hattı, bilim, jeoloji gibi bilimsel kavramlar bir şey ifade etmiyormuş. Bu bilimsel açıklamalara bakıp hâlâ doğaüstü güçlere, tanrıya gönderme yapanların bulunduğu bir ülkede yaşıyor olmaktan utanıyorlarmış.

İlkel bir pozitivizm kokan bu yaklaşım tarzı temel bir mantık hatasını içeriyor. Depreme metafizik bir anlam yükleyen, bu gibi felaketlerin kimi durumlarda insanlara bir ihtar kimi zaman bir ceza olarak gelebileceğini, hatta böylesi büyük felaketlerde iyilerin de aynı felakete uğrayacağına inananları itham eden yaklaşım sahiplerinin kullandığı argümanlara bakınca niyetin onların ne dediğini anlamaktan çok bilimi siyasal bir araç olarak kullanma gayretinin yattığı rahatlıkla söylenebilir.

Bir kere, metafizik yorumlar bir inanç konusudur. İnanmakla alakalıdır ve kimseyi neden öyle inandığı için zorlayamazsınız. Ayrıca söz konusu olan bilimsellikse eğer bilimin gösterdiği verilere uygun davranmayan bugüne kadar ülkeyi kötü yönetenler, bilimsellik savunması yapan kesim metafizik hatta mistik bir uslüpla deprem konusunda yapmadıklarının ya da kötü yaptıklarının hesabını vermekten çok bilimselliğe sığınarak başkalarının inancını kötülemeye çalışıyor. Sergilenen tavır bilimsel olmaktan karşı olduklarını söyledikleri kaderciliğe çok daha yakın.

Esas yaklaşım hatasına gelince; bilim bir şeyin nasılını izah eder. Din ise daha çok niçinine cevap arar. Depremin nasıl olduğu ile niçin olduğu ayrı sorulardır ve bunlara verilecek cevap da ayrıdır. Evrenin yaratılışının nasılını izah etmeye, açıklamaya çalışan pek çok teori geliştirilebilir. Ama bu teorilerin hiç biri evrenin niçin yaratıldığına cevap vermeyeceği gibi bilimin konusu da değildir.

Depremin nasıl gerçekleştiğini açıklamaya çalışan bilim adamının açıklamaları depremin niçinine verilmiş bir cevap değildir.

Şimdi, özellikle medyada ve siyaset sahnesindekilerin iki farklı düşünüş biçimini birbirine karıştırarak birinin açıklamalarını diğerinin arayışına cevap olarak yapıştırması en azından bir mantık hatasını içermektedir.

Sosyolojik olarak baktığımızda bizde bilim bir din gibi algılandığı bilimin sınırlarını aşan bir boyut, anlam yüklendiği için çoğu kez ideolojik silah olarak kullanılmıştır. Eğer çoğu bilimsellik iddiasında bulunanların kullandıkları terminolojiye, jargona ve bilimi kullanış tarzlarına dikkatlice bakılırsa bu söylemin neredeyse dinî bir muhtevaya sahip olduğu farkedilir.. Sorun bir inanışı, hatta soyut olarak inanca karşı çıkanların kullandıkları bilimsel argümanları dini taasup edasıyla kullanmalarından kaynaklanıyor..

Aslındaiki taraf da aynı tavrı, değişik iki dinî yaklaşımı kullanıyor.