Endonezya"nın aldığı ders

Güneydoğu Asya''da olup bitenler nedense Türkiye''nin fazla ilgisini çekmiyor. Bu ilgisizliğin temelinde içinde bulunduğumuz sıcak gündemin etkisi olsa da başka psikolojik nedenlerin de olduğunu düşünmüyor değilim.

Dünyanın en kalabalık müslüman nufusuna sahip Endonezya son iki yıldır önemli bir sarsıntı geçiriyor. Bir zamanların Amerika''nın ve Batı''nın komunizme kale olarak desteklediği diktatör Soharto''dan desteğin çekilmesiyle birlikte ülkenin içine girdiği kriz, bölgeyi de etkileyecek boyutlara çoktan ulaştı. Doğu Timor''un Endonezya''dan koparılmasıyla başlayan süreç belki ülkeden başka parçaların da koparılmasını da beraberinde getirecek gibi görünüyor. 60''lı yıllarda gerçekleştirdiği komunist avıyla Sovyetler''e karşı desteklenen Soharto aynı Amerika tarafından koltuğundan edildiği gibi ülkesi de parçalanmanın eşiğine geldi. Yüzlerce farklı dilin konuşulduğu onlarca farklı dinin bir arada bulunduğu bu etnik mozaik, yapay bir laisizm ve ulus devlet ideali ile bir arada tutulmaya çalışıldı.

İlkelerini Soharto''nun tesbit ettiği, hiçbir sosyolojik ve tarihi geleneği olmayan bir kimlik oluşturulmaya çalışıldı. Bu oluşum süreci ne çoğunluğunu Müslümanların oluşturduğu halkın, ne de azınlık durumdaki değişik etnik ve dini gruplar arası oluşan bir konsensüsten çok askeri yönetimin esaslarını belirlediği, iç ve dış tehditlere karşı kolladığı bir moderleşme projesi temeline dayalı çağdaşlaşma modelinden ibaretti. Tümüyle artificial bir zemine oturan moderleşme projesinin ağırlık merkezini "özel durumundan" dolayı laiklik oluşturuyordu.

Jokoben bir laiklik ve toplumu adam etmeyi kendine görev bilen askeri elitin öncülüğünde modernleşme projesi..

Özgürlükleri kısan, merkezi bir devletçiliğin tüm sosyal ve ekonomik faaliyeti kontrol altına aldığı bir kalkınma projesi yürütüldü. Ancak Türkiye''den farklı olarak kalkınma projesi özgürlüklere rağmen belli bir noktaya gelmişti.

Ancak toplumsal olarak devlet hiçbir tabana yaslanamadı onlarla doğal bir ilişkiye geçemedi. Genelde Çinli ve diğer gayrimüslim azınlığın elinde bulunan ekonomik yapıdan gerekli payı alamayan, devletin değerlerine karşı yabancılaştığını düşünen müslüman halkla sistem arasında sürekli sorunlar yaşandı.

Bu anlamda sistem sürekli zayıf kaldı ve sistemi zayıf kadrolar yönetti. Soharto Amerika''ya karşı ilk hatasını yapınca bir ültümatomla koltuğunu terketmeye mecbur kaldı. Sadece koltuğundan olmakla kalmadı aynı zamanda yapay bir bağlarla bir araya getirilmeye çalışılan an kopacak gibi duran, 13 bin adadan oluşan ülke dağılma sürecine girmiş gibi görünüyor.

Bu durumla Türkiye arasında ilişki nedir diye sorulabilir.

Ne tarihsel olarak ne de coğrafi olarak Türkiye ile Endonezya arasında doğrudan bir ilişki kurmak çok zor. Ancak modernleşme projeleri ve uluslaşma gayretleri arasında yakın benzerlikler bulunmaktadır.

Doğu Timur sorunu nedeniyle oluşturulacak BM barış gücünün komutanlığını alması kesinleşen Avustralya''nın bölgeye gönderdiği diplomat James Dunn''un akıl veren uslubu hiç de yabancısı olduğumuz bir ses tonu değil.

"Endonezya''da kuruluşundan bu yana askerlerin kendilerini ülkenin garantörü olarak gördüler. Demokrasilerde halkın bir arada tutan unsur halkın kendi isteğidir."

Evet, zayıf ilkelere ve zayıf esaslara dayalı her sitem sonunda kendilerini ayakta tutan, güç aldıkları oldukları merkezlerden böylesi dersler almaya mahkum olurlar.

Eğer Türkiye bu türden dersler almak istemiyorsa, kendi sistemine yönelik tartışmaları başkalarına bırakmadan kendisi yapmalı, dersini kendi tarihinden çıkarmalıdır.