Hrant, Batıyı yüzleşmeye çağırıyor

Hrant Dink''in öldürülmesi daha çok konuşulacak. Üstelik bu cinayet, cinayet olmaktan çıkıp uluslararası arenada kendimizle yüzleştiğimiz bir aynaya dönüşecek. Cinayeti lanetleyen epey yazı yayınlandı, resmi düzeyde Türkiye''nin cinayet karşısında takındığı tutum samimi bulunsa da bundan sonra açılacak perdeyi önlemeye yeteceğini sanmıyorum.

Fakat bu cinayet çerçevesinde iki önemli kesimin herkesten çok kendi ile yüzleşmesi gerektiğinin altını çizmeliyim. Bu iki kesimin biri, Hrant Dink''in kimliği dolayısıyla kendini müdahil gören Batı dünyası ile ilgili. Diğeri ise cenazeye en çok sahiplenmiş görünen sol kesim ve söylemi ile ilgili…

Türkiye açısından cinayetin uluslararası arenada Ermeni sorunu ile ilişkilendirilmesi kaçınılmaz görünüyor. Özellikle Ermeni diasporasının bu yöndeki girişimler ve hatta ondan bağımsız olarak Tekrar gündeme getirilmek istenen Ermeni soykırımı iddiasında taraf olanların Türkiye''ye teklif ettikleri “geçmişle yüzleşme”nin bizzat muhatapları olduklarını kimse hatırlatmak istemiyor. 1915''te Ermenilerle yaşanan olayların adına ne derseniz deyin bununla ilgili birinci dereceden tarih önünde herkesten önce hesap vermesi gerekenlerin başında Avrupalılar geliyor. Tarihi, kültürel ve sosyal gerçekler şunu gösteriyor ki, özellikle İngilizlerin Osmanlıya yönelik sömürgeci niyetlerine Ermeniler tahrik edilip alet edilmelerinin millet-i sadıka olarak Türk/müslümanlarla Ermeniler arasında yaşanan acı olayların baş müsebbibi olduklarını belirtmeye gerek yok. Daha önce de burada yazdığım gibi ünlü tarihçi Toynbee''nin anılarındaki itirafları bile yeterince ufuk açıcı... Bu yaşananlardan İttihatçı kadroların sorumluluğu olduğu kadar bu oyuna gelen Ermeni komitacıların payını kimse yok sayamaz. Ama benim bu vesile ile belirtmek istediğim, bizzat Hrant Dink''in bu gerçeği işaret ederek Avrupalıları hesap vermeye çağırmış olmasıdır.

“Geçmişte, 90 yıl önce, ya da ondan önceki yıllarda da yaşanan trajedilerde, yaşanan felaketlerde Avrupa ne rol oynadı, bunu acaba Avrupalılar bugüne kadar çok açık yüreklilikle sorguladılar mı? Hayır sorgulamadılar. Bütün ayrıntıları da biliyorlar aslında. Kendi arşivleri bunlarla dolu. Ama onlar bugüne kadar hiç samimi bir duruş göstermediler bu yönde…

İşte, geçmişte Ermeniler üzerine hâmilik yaptılar, İngilizler, Fransızlar. Avusturya, Almanya, İttihat Terakki''ye bu yönde telkinlerde bulundu. Yaşanan o felaketin de bir yerde teorisyenleriydi onlar, akıl vericilerdi. Kendi Balkanlarda edindikleri pratiği Osmanlı''ya aktaranlardı. Ama Avrupa''da bunlar hiç sorgulanmadı.

Bunları niçin sorgulamadıklarını onlara hatırlatacağım ve aslında sorgulamadıkları için de bugün aynı hataları tekrarladıklarını yine hatırlatacağım. Çünkü bugün artık Avrupa''nın mazereti de yok.” Ve can alıcı noktayı şöyle vurguluyor Dink: “Bugün ise artık bu bedeli ödeyebilmek için fırsat doğmuş durumda. O da nedir? Geçmişte, onların sayesinde bin yıldır bir arada yaşayan iki halkın ilişkileri tüketildi. Geçmişte bu ilişkileri tüketen Avrupa, bugün bu ilişkileri üretmekle, yeniden doğurmakla yükümlüdür.” (BBC''ye verdiği mülakattan, 9 Nisan 2005)

Ve “bu birlikteliği tüketen” resmi söylemin bugün sokaklara taşan sloganı: Bugün hepimiz Ermeniyiz!…

Bir cinayete karşı çıkmak, bir haksızlığa dur demek, zulme uğramış birine sahip çıkmak için neden Ermeni (ya da başka bir kimlik) olmamız gerekiyor ki? Bu tekçi, farklılıkları yok sayan yaklaşımın bu temel zaafıdır ki Türkiye''de birilerinin kendisiyle hesaplaşmaya girmesini zorunlu kılıyor...

Bin yıl bir arada yaşamayı başaran bir tarihsel deneyimden çıkarılabilecek ders bu mu olmalı? Türk solunun temel çıkmazı burada düğümleniyor zaten. Resmi söylemin toplumsal ve kültürel çeşitliliği tekleştirdiği programlara ses çıkarmak bir yana bunun bayraktarlığını yapanlar Batıdan devşirilen ulus-devlet modeliyle tekçiliği meşrulaştıranların açmazının göstergesi olarak okunmalı.

Modern siyaset modellerinin bedelini bu topraklardaki birlikteliği mümkün kılan İslam medeniyetinin etkisini kırmakta bulanların Müslüman kimliği ile hesaplaşmaya girenlerin “geçmişle yüzleşme”ye çağırmalarının arkasındaki özür dilemeci tavrı rahatlıkla okuyabiliyoruz.. Paris''te, Londra''da “işte soykırım yapan bir milletin evladı” olarak gösterilmeyi “geçmişle hesaplaşma” olarak sunanlar aynı zamanda bu tekci kimlikleri dayatanlardır. Türkiye''de ulusalcılığı da üreten kültürün aynı siyaset geleneğinden beslendiğini kimse atlamasın.

“Bugün hepimiz Ermeniyiz…” Bu cinayet karşısında sessiz kalmamak için ne kendi kimliğimden vaz geçmeme gerek var ne de Ermeni olmaya...

Bu topraklarda bin yıl bir arada olmamızı mümkün kılan deneyimi, medeniyet birikimini inkar edenlerin üretebildiği tek söylem bu; daraltıcı bir teklik… Öz güvenini, varoluş bilincini ve imkanlarını yitirenlerin “bir aradalık” adına üretebildikleri şey yine tek kimlikli özür dileme formülü… Bu ülkede Türk, Kürt sorunu çıkarmayı başarabilmiş anlayış ne Hrantları koruyabilir ne de birliktelik şarkısını besteleyebilir.