Hukuku hatırlamak

Millet Meclisi''nde elindeki kağıda bakarak başörtülü milletvekiline "Şu kadına haddini bildirin" diye bağıran Başbakan Bülent Ecevit evvelki gece yaşanan olayları "hukuksuzluk" olarak niteledi. Bir kadının gece yarısı evine baskın yapılarak göz altına alınmak istenmesini kabul edemeyeceğini söyledi.

Bu konuda sadece Ecevit değil Cumhurbaşkanı Demirel hatta Mesut Yılmaz bile rahatsız olmuş. Kimi bu işin usulüne uygun yapılmasını, kimileri ise hukuka uygun davranılmasını buyurdular. Başbakan Yardımcısı Bahçeli ise yaptığı konuşmada, basına yansıdığı kadarıyla, işin imaj tarafıyla ilgileniyordu, bu tür olaylar Türkiye''nin dünyadaki imajını kötü etkileyecek türdendi, dikkatli olmak gerekiyordu.

Evet, devletin başında bulunan tüm zevat nihayet hukuk denilen bir üst değerin varlığını kabul etmiş oldular veya farkettiklerini itiraf ettiler. Ne var ki, diktatörlükle yönetilen bir ülkenin de yasaları vardır ama bu durum, o ülkede her zaman hukukun geçerli olduğu anlamına gelmez. Yasaların hukuki olup olmadıklarına bakılarak o ülkede hukukun gerçekten var olup olmadığına karar verilebilir. Her gün yüzlerce hukuk ihlalinin yaşandığı bir ülkede devlet ricalinin zorlandıkları her durumda "kanunların gereğini yerine getiriyoruz" ifadesiyle ak pak olduğu bir ülkede hukuk denilen bir kavramın hatırlanması yine de sevindirici sayılmalıdır. Eskilerin deyimiyle "ümid iledir cihanda her şey..."

Dün "Şu kadına haddini bildirin" diye bağıran bir Başbakan, savcının gece yarısı baskınına karşı ilkeli bir devlet adamı tavrıyla tepki gösterirken okul kapılarından geri çevrilen, hatta coplanan başörtülü üniversiteli kızların en temel haklarının ellerinden alınması karşısında vicdanı rahat mı acaba? Daha hayatın başlangıcında umutları yıkılan kızların anne babalarının göz yaşları karşısında vicdanı rahat mı acaba? Bu vicdanları yaralayan listeyi uzatmamız mümkün. Çünkü artık yaşanan hukuksuz uygulamalardan dolaylı ya da dolaysız biçimde etkilenmeyen hemen hiç kimse yok bu ülkede. Doğrudan kendimiz olmasa bile mutlaka bir yakınımız, komşumuz, iş arkadaşımızla ilgili hukuk dışı uygulamayla yüz yüze gelmeye alıştık.

Bu ülkede her gün bu uygulamalar devam ederken iktidar ve muhalefetin savcının sevimsiz uygulaması karşısında gözyaşı dökmelerinin günah çıkarmaya yeteceğini hiç sanmıyorum. Eğer siz başörtüsü gibi bu toplumun değer sisteminin en temel ögelerinden birini yok sayarak, Millet Meclisi''nde haddini bildirmekten bahsediyorsanız, rahatsız olmanıza hiç gerek yok. Savcılar, polisler zaten emir kuludur, görevlerini yaparlar ve her toplumda bunların yüzü soğuktur. Eğer hukukun uygulanmasından bahsediyorsanız; önce hukuka aykırı yasaları ortadan kaldırmakla işe başlayın. Ama samimi olsanız bile buna gücünüz yetmez çünkü Türkiye''de özellikle son zamanlarda iktidarlar gücünü, aynı zamanda onlara meşruiyet sağlaması gereken siyasal desteklerden almamaktadır.

Temel sorun; başörtüsüyle simgeleşen bir tercihin, bir değerler sisteminin kamusal alanda rahatça kendini ifade etmesinden rahatsız olup olmamakla alakalıdır. Yoksa savcının intikam duygusuyla gece yarısı baskınından rahatsız olmanız sizi kamu vicdanında temiz çıkmanıza yetmez. Mehmet Kutlular''ın hoşunuza gitsin gitmesin söylediklerinden dolayı, düşüncesini açıklamış olmasından dolayı tutuklanmasından rahatsız oluyor musunuz? Merve Kavakçı''nın prosüdüre uygun olarak milletvekilliğinden düşürüldükten sonra, sırf başörtüsüyle Millet Meclisi''ne geldiği için 312. Maddeden suçlanarak tutuklanmasından rahatsız olacak mısınız? Yoksa, yasalar var mı diyeceksiniz? Hukuk anlayışı bu sorulara vereceğiniz cevapla birlikte gelişir ya da ortadan kalkar. Türkiye''de yaşanan temel sorunun çözümü bu soruya verilecek cevaplarla ilgilidir.

İşin bir de başka boyutu var. Türkiye bir şekilde Avrupa Birliği''ne adaylık konusunda yaklaştıkça provakatif uygulamaların tırmanma göstermesi muhtemeldir. Daha pek çok nahoş hadise yaşanabilir. Gazeteciler, sivil toplum kuruluşları, aydınlar, bilim adamları, sokaktaki insanlar bu provakatif tahriklerden nasibini alabilir. Bir gece yarısı komşunuzun (ya da sizin) kapısı kırılıp terörist niyetine evin içine kurşun yağdırılabilir. Sizi terörist zannettik diyebilirler.

Hukukun çiğnenebildiği bir yerde kanun adına da provakasyon yapılabilir. Çünkü hukuk her şeyden önce ilke ve ahlaki temele dayanan bir kavramdır.