Pakistan örneğinde darbelerin nedeni

Yarım yüzyılı aşan tarihinin üçte ikisini askeri yönetimle geçiren Pakistan bir kez daha askeri darbeyle sarsıldı. Darbeden hemen sonra televizyona çıkan darbeci General Perviz Müşerref kendine özgü aksanıyla İngilizce yaptığı konuşmada devletin kurumlarının sistematik olarak tahrip edildiğini, ülkesine sadakat borcu olarak birlik ve beraberliğin tesisi için çalışacağını bAildirdi. Bütün darbelerin ortak jargonu bir kez daha sahneye kondu.Londra''da bulunan muhalefet lideri Benazir Butto ise askerlerin tekrar İslamizasyon projesini yürürlüğe koymak ya da Keşmir sorununu gündeme getirmek için darbe yapmdıklarını, tahrip edilen demokratik kurumları yeniden tesis etmek için darbe yaptıklarını söyleyerek darbeye ilk elden alkış tuttu.

Ne garip, yolsuzlukları nedeniyle hesap vermekten kaçan Butto, o benim kahraman komutanım dediği generalin gerçekleştirdiği askeri darbeye demokratikleşme adına alkış tutuyor. Askeri müdahale ile bahşedilen demokratikleşmenin yine askeri yöntemle ellerinden alınacağını bile bile. Çünkü askeri darbeden en çok ağzı yanan bir aileden geliyordu ne de olsa.

Darbenin niçin yapıldığı sorusunu herkes soruyor. Perviz Müşerref, Navaz Şerif''in görevden aldığı (daha doğrusu istifa etmek zorunda bıraktığı) General Cihangir Keramet''in yerine sadık adamı olarak getirilmişti.

Görünüşe bakılacak olursa, temelde Keşmir sorunu en temel sebep olarak ortaya çıkıyor. Zaten askerlerin de halk nezdinde destek bulması için böylesi hassas millî bir davaya sarılacakları muhakkaktı. Sivil iktidar, ezeli düşman Hindistan''la geçtiğimiz yaz savaşın eşiğine geldiği Keşmir konusunu diplomatik kanallarla bir şekilde çözme sürecine girmişti. Özellikle Pakistan''ın desteklediği Keşmirli mücahidlerin ele geçirdiği bölgelerden, Şerif''in Clinton''la görüşmesinin ardından geri çekilmelerini istemesi askerle arasını açan temel sebep olarak gösteriliyor. Askerler geri çekilmenin Hindistan karşısında yenilgiyi kabul etmek anlamına geldiğini ve belki de son yıllarda ilk defa askeri anlamda avantajlı duruma geldiklerini düşünerek diplomatik çözüme karşı çıkıyorlardı.

Bir başka konu da, Afganistan politikasında askerle seçilmiş iktidarın karşı karşıya gelmesi. Afganistan Pakistan''ın en önemli dış politika konusudur. Taliban''ı başta destekleyen, orada tutunmasını sağlayan Pakistan hükümeti, bu politikayı terketme durumuna gelince yine askerle karşı karşıya gelindi.

Bir önemli gelişme de daha önceki yıl Hindistan''ın gerçekleştirdiği nükleer denemeye cevap verilip verilmemesi konusunda askerlerle hükümet karşı karşıya gelmişti. Amerika''nın hükümet üstünde baskı yapmasına rağmen, askerlerin kesin tavır koymasıyla Hindistan''a karşılık verilerek Belücistan çölünde yıllardır gizlenen nükleer silahlar patlatıldı.

Acaba tüm bu gerginlikler bir darbenin gerçek nedeni olabilir mi? Navaz Şerif''in sadık adamı olarak bilinen Perviz Müşerref''i darbe yapmaya iten sebep nedir? Siyasi tercihler açısından aralarındaki fark ne olursa olsun üzerinde durulması gereken nokta şu: İktidara gelir gelmez Genelkurmay Başkanı''nı istifaya zorlayan, ikincisini de görevden alan seçilmiş bir Başbakan''ın sistem içindeki ağırlığının bu denli artmış olması bile bir darbe nedenidir. Kaldı ki Pakistan gibi 52 yıllık tarihinin üçte ikisi askerî yönetimle geçmiş bir ülkede askerî yapının sistem içinde bu denli kenara itilmiş olması pek tahammül edilecek bir durum değildi.

Her ne kadar bir söylentiye göre, ordu içinde bazı generallerin Başbakan''a darbe hazırlığını önceden bildirdikleri için Navaz Şerif''in, Genelkurmay Başkanı''nı görevden aldığı bildiriliyorsa da olaya temelde demokratikleşme sorunu olarak bakmak gerekir.

Askerlerin yönetime müdahalesi pekçok ülkenin temel açmazlarından biridir. Bu açmaz sadece askerlerin yönetimlere müdahalesinden kaynaklanmıyor, kimi zaman bizzat sivillerin askeri teşvik etmesinden/kışkırtmasından kaynaklanıyor. Butto''nun Londra''da oturduğu yerde, darbenin hemen ardından askerlerin ülkeye demokrasiyi getireceklerini söylemesi tipik bir örnektir. Askerlerin de tek gerekçesi vardır: Vatanın bütünlüğü ve yıpratılan kurumların daha fazla tahrip edilmesini önlemek, devleti kurtarmak... Ülkeye hizmet... Ve işin garip tarafı halka hitaben yapılan konuşmanın İngilizce olmasıdır.