Saddam neden iktidarda?

Dün körfez savaşının onuncu yılıydı. ABD''nin körfezde gerçekleştirdiği son dönemin en büyük askeri harekatından sonra geriye dönüp bakıldığında harekatın hedefleri ile gerçekleştirebildikleri arasında fark sanılandan daha büyük.

Savaşın kısa vadede elde edilen sonuçları ABD ve Batı ittifakı açısından kesin bir zafer gibi görünse de geriye dönüp bakıldığında durum galip taraf için hiç de parlak görünmüyor. Körfez savaşı, yeni dünya düzeninin serpiştirdiği iyimserlik havası içinde hiç sorgulanmadan uluslar arası destekle gerçekleştirildi. Sonuçta Ortadoğunun Hitler''i Saddam''ın batıyı tehdit eden devasa gücü(!) yenilgiye uğratılmış, iktidardan düşmesi ise an meselesi haline gelmişti.

Körfez savaşı, henüz şekillenmekte olan yeni dünya düzenin bir sonucu olarak ele alındığında ve sonuçları da bu çerçevede değerlendirmeye tabi tutulduğunda; amaçlanan hedefleri ile elde ettiklerini karşılaştırarak sağlıklı bir sonuca varmak mümkün olabilir. Bu değerlendirme aslında başını ABD''nin çektiği yeni dünya düzeninin bugünkü durumunu daha net biçimde değerlendirme imkanı sunar.

Körfez savaşı, Doğu blokunun çökmesinin ardından tek başına dünya gücü olarak çıkan Amerika, Saddam''ı Kuveyt''ten çıkarıp, ülkesini harabeye çevirmekle dünyanın değişik yerlerinde tehdit oluşturabilecek bölgesel/yerel güç unsurları için iyi bir ders vermeyi amaçlamıştı. Sistemi bir şekilde ihlal etmeyi aklının ucundan geçiren yerel güçlere göz dağı verilmek istendi aslında.

Çerçeveyi biraz daha daraltarak bölgesel düzeyde ele alındığında yeni dünya düzeni, Irak''tan çok bölgede gerçekleştirdiği başka değişikliklerde sonuç elde etti. Savaşın gizli aktörlerinden olan İsrail savaştan maksimum kazancı elde eden tek taraf oldu. Her şeyden önce Körfez Savaşı Arap dünyasını kesin olarak ikiye böldü. İkiye bölünmüş bütünlükten yoksun Arap dünyası karşısında İsrail en zayıf olduğu anda güçlü konuma geçti. Zira o dönem intifada en yoğun günlerini yaşıyordu. Bütünlükten yoksun Arap dünyasının çelişkili politikaları Filistin sokaklarında elde edilen başarının politik/diplomatik bir kazanca dönüşmesini engelledi. Arkasında güçlü bir destek olmadan Filistin''le barışa oturmak zorunda kalan İsrail hiçbir şey vermeden barış yaptı; varlığını uluslar arası arenada meşrulaştırmayı sağladı.

Bugün de intifada alevi tekrar ateşlenmiş bulunuyor. Körfez savaşı sonrasında başlatılan barış süreci bitme noktasına geldi. Irak halkının çektiği acılara rağmen Saddam hala ayakta duruyor. Amerika ve müttefikleri açısından bakıldığında durum hiç de sanıldığı gibi parlak değil. 1990''ların başındaki Ortadoğu manzarası ile bugünün görünümü arasında ilginç benzerlikler bulunuyor. 10 yıl sonra sanki tekrar başa dönülmüşlük hissi veriyor. Garip bir tesadüf 2001 yılında, savaş dönemindeki ABD başkanı ile Irak başkanın isimleri bile aynı kaldı.

Fransa ve Rusya''nın ambargoyu açıktan delmeleri Amerika ve artık tek reel müttefiki İngiltere için ciddi bir prestij kaybıdır. Ambargonun sürüp sürmeyeceği, Saddam''ı ortadan kaldırmaya kilitlenmiş bir harekatın ne amaçla hala sürdürüldüğü tartışılır hale gelmiştir. Kısa vadede, yeni dünya düzeni potansiyel tehdit unsuru olabilecek yerel güçleri sindirmek gibi bir sonucu elde ettiği kesin. Ancak oğul Bush''un önünde duran bir Irak ve Saddam sorunu durmakta ve sürdürülen politikanın meşruiyeti her geçen gün daha da tartışılır hale gelmektedir.

Diğer tarafta İsrail ve Filistin bu dengenin en önemli faktörleri arasında yerlerini koruyor. İntifada daha geniş boyutlar kazandı. Irak''ın askeri gücü iyice budanmış olsa da yıllardır bir araya gelemeyen Arap Birliği ABD politikalarına ve İsrail''e karşı ortak tavır geliştirebilecek duruma geldikleri görülebiliyor.

1990''ların parçalanmış Arap dünyası karşısında önemli bir avantaj kazanan İsrail karşısında bugün daha bütünlük arz eden bir Arap dünyası var.

Saddam ve Irak''ın konumu, dahası bitmeyen Körfez Savaşı sendromunun alacağı biçim Ortadoğunun geleceğini, alacağı şekli belirlemeye aday olduğunu söylemek hiç de abartma sayılmamalıdır.

10 yıl sonra dönüp bakıldığında, medeniyetler çatışması teorisi başta olmak üzere Yeni dünya düzenin ayakta tutan argümanların büyük kısmı çökmüş durumda. Saddam, Irak halkının çektiği acıların sırtından ayakta tutularak, ABD''nin bölgedeki askeri varlığını meşrulaştırıcı bir rolünden başka fonksiyonu kalmadığı gibi yeni dünya düzenin estirdiği iyimser hava grileşmiş halde. Bu tablo içinde soğuk savaşın galip blokunda yer almasına rağmen zarara uğrayan, Körfez Savaşında adeta cezalandırılan tek NATO ülkesi Türkiye''nin bölge politikalarını temelden yeniden değerlendirmesi, temelden gözden geçirmesi gerekmektedir.