Suriye-İsrail flörtü

Ortadoğu''da yeni dengeler kurulurken hiç değişmeyecekmiş gibi duran bir ülke var; Suriye. Özellikle İsrail ilişkilerinde başından beri anlaşmaya yanaşmayan taraf görünümü verdi. İsrail''in işgal ettiği toprakları kurtarmak için mücadele veren "terörist" grupları desteklemekle suçlandı. Özellikle Sovyetler''in çökmesiyle birlikte yalıtılmış görüntüsünü üstünden hiç atamadı. Bir yandan terörü desteklemekle suçlanır ve bu yüzden uluslararası sistemin kötü adamı rolü verilirken, diğer tarafta onu devirmeye çalışan muhaliflerini kendi yöntemleriyle sindirmesi de takdir topladı gizliden gizliye. Ancak olanca yalıtılmış görüntüsüne rağmen bölgesel önemini iyi kullanan Esad, tüm Avrupalı liderleri, dışişleri bakanlarını Şam''a kadar getirmesini de bildi.

Şimdilerde İsrail''le Suriye arasında, ilişkilerde yeni bir sayfa açmanın hazırlığı yapılıyor. Gelen haberlere göre İsrail''in yeni seçilen başbakanı şimdiden Suriye ile resmi olmayan görüşmelere başladı bile. İsrail''le teorik olarak 1967''den beri savaş halinde bulunan tek Arap ülkesi Suriye ve ona tâbi Lübnan. Yabancı basında çıkan haberlere göre gerek Barak, gerekse Esad birbirleri hakkında diplomatik nezaketi aşan, övücü beyanlarda bulunuyorlar. Örneğin Hafız Esad, Barak için; "güçlü ve samimi biri" gibi taltiflerde bulunurken Barak ise onun için; "güçlü ve bağımsız bir Suriye onun eseri" gibi taltiflerde bulunuyor.

Doğrusu, özellikle İsrail Başbakanı''nın Suriye ile ilişkilerde barıştan yana adım atması bekleniyordu. Ancak buna Suriye''nin nasıl bakacağı merak ediliyordu. Her ne kadar Esad uzlaşmaz bir görünüm vermiş ve İsrail''le anlaşan Arap rejimlerini bir tür ihanetle suçlamışsa da Netanyahu döneminden beri barış yapmak için el altından zemin yokladığı da biliniyor. 1991 yılından itibaren Ortadoğu barış sürecinde İsrail''le anlaşmak için temasa geçen Esad, etrafını fanatiklerin çevirdiğini söylediği Netanyahu''nun tutumu nedeniyle barışı gerçekleştiremedi.

İsrail, Suriye''ye ait Golan Tepeleri''nin 2 bin kilometre kareden fazla bir bölgesini işgal altında tutuyor. Özellikle işgal altında tutulan bölgenin su kaynaklarına sahip olması, hatta Şam''ı bile atış menziline alacak kadar stratejik avantaj sağlaması İsrail için kolay kolay vazgeçilecek unsur gibi görünmüyor. Aynı derecede Suriye için de bölgenin önemi büyük; en azından güvenlik sorunu açısından buradaki İsrail askeri üstünlüğünün giderilmesi gerekiyor.

Ancak Esad''ın esas kaygısı, yerine geçecek olan oğlu Beşir''e sorunlardan arındırılmış bir Suriye bırakmaktır. Enerji darboğazına girmiş, ekonomik olarak gittikçe kötüleşen ülkesinin, Sovyet desteğinin de çekilmesiyle birlikte askeri gücünün de artık tartışılır duruma gelmeden elindeki avantajları kullanarak barış yapmak istediği kesin. Yalıtılmış bir Suriye''nin bu temel sorunların üstesinden gelmeyeceğini düşünüyor olabilir Hafız Esad.

Suriye''nin İsrail''le kalıcı bir barış imzalaması Türkiye''yi doğrudan etkileyecek bir gelişmedir. Güney cephesini güvenlik altına alan Suriye''nin özellikle Hatay sorununu kaşıyacağı konusunda endişeler var. Zaman zaman bu endişeleri haklı çıkaracak davranışlar da Suriye tarafından sergilenmedi değil.

Ancak Türkiye ile Suriye arasında böyle bir gerginlik tırmanırsa, bölgede en yakın müttefiki durumuna gelen İsrail''in tutumunun ne olacağı önemlidir. İsrail''in kestirmeden, "taraf değiliz" diyeceğinden kimsenin kuşkusu yok. Türkiye''nin Apo meselesinden sonra göreceli olarak yumuşamaya başlayan Suriye ilişkilerini geliştirerek diplomatik bir hamle yapması beklenir.

Türkiye''nin Suriye ile ilişkilerini geliştirmesi doğrudan Yunanistan''ın durumunu zayıflatmaya kadar varan bölgesel dengeleri etkileyecek bir gelişmedir. İsrail de bunun için Suriye''ye çok önem vermektedir.