ABD samimiyet testinde

ABD Başkanı Barack Obama, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva''ya 20 Nisan''da gönderdiği mektuba Nükleer zirve sırasında Başbakan Tayyip Erdoğan da dahil gerçekleştirdikleri üçlü görüşmeye ilişkin teşekkürlerini sunarak başlıyor.

Görüşmede, Tahran Araştırma Reaktörü için yakıt tedarik edilmesi ve soruna kabul edilebilir bir çözüm yolu bulunması için Brezilya ve Türkiye''nin niyetleri doğrultusunda İran konusuna odaklandıklarını belirten Obama, “Fikirlerinize detaylı olarak cevap vereceğime söz vermiştim” dediğini hatırlatarak, “Tartışmamızı dikkatlice değerlendirmiş, detaylandırmış olduğum bakış açısını bir yol olarak önermek istiyorum” diyor.

OBAMA''NIN MEKTUBU

Mektubun ilerleyen bölümlerinde Obama, Tahran Araştırma Reaktörü''nün daha genel bir diyaloga giden yol için iyi bir fırsat olduğunu gayet olumlu cümlelerle övüyor, İran''ın 1200 kg düşük düzeyli zenginleştirilmiş uranyumunu dışarı çıkarmasının güven inşasının sağlanmasında önemli olacağını belirtiyor.

Mektup baştan sona Brezilya ve Türkiye''nin İran''la yaşanan nükleer sorununa çözüm bulunması için gösterdiği çabalarla örtüşen ve cesaretlendiren cümlelerle dolu.

Lula da Silva''ya Obama''nın yazdığı mektup tüm detaylarıyla ortaya çıktı. Başbakan Erdoğan''da bir mektup olduğunu kendi açıklamalarından biliyoruz. Mektubu görmesek de içeriğinin Lula da Silva''ya gönderilenden çok farklı olmadığını, Tahran''da imzalanan üçlü deklerasyondan sonra özellikle Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu''nun açıklamalarından biliyoruz.

Şimdi siz İran''ın nükleer programının diplomatik yollardan çözülmesi gerektiğini savunan, BM Güvenlik Konseyi''nde yeni yaptırımların işleri daha da kötüleştireceğine inanan ve bunu açıkça dile getiren bir ülkenin başbakanı olun.

İran ile benzer bir anlaşmayı yapmış ancak sonuç alamamış, İran''a yaptırım uygulanmasının başını çeken ve olaya önderlik eden, aynı zamanda diplomasi kapılarının hala açık olduğunu söyleyen bir ülkenin başkanından böyle bir mektup alın.

Herhangi bir girişimde bulunma talebi olmazsa bile böyle bir mektubu nasıl okursunuz?

Hiç şüphesiz, bu mektupların muhatapları olan Lula da Silva ile Erdoğan nasıl okuduysa aynen öyle okursunuz.

Üstelik bu mektuplar (en azından Lula da Silva''ya gönderilen) Nükleer Güvenlik Zirvesi takip haftanın hemen sonrasında gönderilmiş.

Böyle bir girişimin öncesinde girişimin sonuçları açısından gayet olumlu bir bakışın sergilendiği mektup, “Biz gidip bizim adımıza müzakere edilmesini Türkiye ve Brezilya''dan istemedik” deyip, “Mektup onlara geniş kapsamlı olarak nelerin kabul edilebilir olacağına dair dizayn edilmiş bir mektup değildi. Bu arada, ortak deklarasyonda kabul edilemez unsurlar var” cümlesini ekleyip, sanki böyle bir mektup(lar) yokmuş, yazılmamış gibi davranarak, deklarasyonu toptan reddedilebilir mi?

Edilebilir, ama reddediliş sebebi meşru bir zemine oturmaz.

Türkiye ve Brezilya, İran''ı böyle bir deklerasyonu imzalamaya ikna etmiş olması deklerasyonun boyutunu ve içeriğini aşmış durumda. Dışişleri Bakanı Hillary Clinton''ın aradan 24 saat geçmeden yaptırım taslak tasarısına Rusya ve Çin''in desteğinin sağlandığını ilan ederek Washington''ın yaptırımlardan geri dönmeyeceğini ilan etmesi henüz başlamış olan tartışmaları apayrı bir boyuta taşıdı.

Deklerasyon öncesinde Türkiye ve Brezilya''nın girişimi için “son şans” diyen Washington''ın anlaşma imzalandıktan sonra U dönüşü yapması olayı “takas” boyutunun çok ötesine taşıyıp, Türkiye ve Brezilya gibi bölgesel güçlerin anlaşamadıkları kriz konularında küresel güçlere kafa tutma boyutuna taşıdı.

Washington''da yüksek sesle sorular sorular, peşpeşe yazılan raporlar, yönetimin tavrını sorgulayan yaklaşımlar Amerika''nın üst düzey üç yetkilisini gazetecilere telekonferans yöntemiyle açıkmalar yapmak zorunda bıraktı.

Yüzde 20 zenginleştirme çalışmasına devam, takasın öngörülen miktarın altında olması (1 Ekim''de Viyana Grubu ile İran arasında varılan anlaşma İran''ın elindeki düşük oranlı zenginleştirilmiş uranyumun yüzde 80''ini dışarı çıkarmasını öngörüyordu) ve İran''ın sözüne sadık kalıp kalmayacağına yönelik eleştirilerin dışında öncekilerden farklı bir açıklama yapmadı üç yetkili.

Düşük düzeyli uranyumun 17 Mayıs''tan bu yana başlattığı düşük düzeyli anlaşmazlık her geçen gün biraz daha ivme kazanıyor. Öngörülen yaptırımların işe yarayıp yaramayacağını artık kimse tartışmıyor. Tartışılan konu, Washington''ın bu girdaptan nasıl çıkacağı. Oylanmadan etkisi ortadan kalkmış olan mevcut yaptırım paketinin BMGK''ya gelmesi bir yana, özellikle Türkiye ile bundan sonra nasıl ilişkiye gireceği, mevcut politikalarında bir kayma olup olmayacağı daha çok merak ediliyor.

Başbakan Tayyip Erdoğan ile Brezilya gezisinde olan Dışişleri Bakanı Davutoğlu''nun Salı günü Bakan Clinton ile görüşmesi olacak. Önemli bir görüşme olacak bu.

Brezilya''da mevkidaşı ile yaptığı ortak basın toplantısında Bakan Davutoğlu “Şimdi yeni bir bölgesel ve küresel kriz olmaması, daha ileriye gitmek için diplomatik çözümleri konuşma zamanı. Bu, evet Türkiye ile Brezilya''nın başarısı, ama aynı zamanda Başkan Obama''nın çok taraflılık ve angajman politikasının da bir sonucu” diyerek, sorunun çözümü için yaptırımlar yerine diyalogu adres gösterdiyse de Washington''ın "İlla da yaptırım isteriz” tavrında şimdilik bir değişiklik yok.

İki bakanının konuşacak çok şeyi olacak ve bu sorunu aşacak bir ara formül bulmaları gerekecek.

Ankara her ne kadar “ABD ile kriz olması için bir sebep yok” dese de, bir formül bulunmazsa ilişkilerde krizli olması bile sıkıntılı günler yakın demektir.