Başbakan Erdoğan ile New York"ta bir hafta

Birleşmiş Milletler (BM) 66. Genel Kurul toplantılarında en çok dikkat çeken, en fazla kulak kabartılan lideri kimdi diye soracak olursanız, cevabı hiç tartışmasız Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan''dı. Arap Baharı rüzgarlarının son sürat esmeye devam ettiği Ortadoğu ve Kuzey Afrika gezisinden ayağının tozuyla New York''a gelen Başbakan Erdoğan''ın iki konuda vereceği mesajlar merakla bekleniyordu.

Müslüman coğrafyada esen rüzgarların “öncü lideri” konumundaki Erdoğan''ın Mısır, Tunus, Libya, Filistin devleti ve bu gezi öncesi Somali''ye yaptığı ziyaret gündemin en üst sıralarında yer alıyordu. Ancak, en çok merak edilen Erdoğan''ın İsrail konusunda vereceği mesajlarda ki, Türkiye''nin mevcut pozisyonundan bırakın bir adım geri gitmeyi, hem BM Genel Kurulu''nda hem Amerikan medya kuruluşlarına hem de değişik platformlarda yaptığı konuşmalarda Başbakan Erdoğan, İsrail konusunda hükümetinin tutumunu (özür, tazminat ve Gazze ablukasının kaldırılması) daha da pekiştirdi, hatta çıtayı daha da yükseğe koydu.

Denize düşen yılana sarılır misali, Doğu Akdeniz''de birbirine sarılan İsrail ile Güney Kıbrıs Rum kesiminin petrol arama çalışmaları karşısında Başbakan Erdoğan''ın, KKTC Başbakanı Derviş Eroğlu ile kıta sahası anlaşması imzalaması ve fırkateynleri Akdeniz''e göndermesi bunun somut bir örneği.

Bütün bu konulara paralel olarak Erdoğan''ın ABD Başkanı Barack Obama ile yapacağı görüşme de oldukça önemliydi.

Bütün bu konuları tek yazıda aktarmak mümkün olmayacağı için önce sıcağı sıcağına Erdoğan-Obama görüşmesi ve ele alınan konularda Ankara ile Washington''ın nerede durduğuna bakalım. Başta Başbakan Erdoğan olmak üzere hükümet yetkililerinin, diplomatların ve New York''a akın eden gazetecilerin merak ettiği de Obama''nın ne diyeceğiydi.

Görüşme sonrası hem Türk hem ABD yetkilileri görüşmenin “gayet iyi geçtiği” yönünde açıklamalar yaptılar. Ele alınan hemen her konuda.

Geçen sene Toronto''da yapılan G-20 zirvesindeki “gergin” görüşmenin aksine bu görüşmenin çok daha iyi geçtiğini söyleyen bir diplomat “Hatta Obama mahcup bir pozisyondaydı” diyordu. Pekiyi, bu mahcubiyet ele alınan konularda Ankara ile Washington hattında bir değişikliği beraberinde getiriyor mu? Bir saat öncesinin politikasına taban tabana zıt bir politikanın sergilenebildiği Washington''ın siyasi sisteminde iddialı olmak insanın yüzünü çok kolay kızartabilir. Ancak, en azından kısa vadede her kesin pozisyonunu koruduğunu mevcut politikalarda ne bir adım ileri ne bir adım geri gidildiğini söylemek mümkün.

Türkiye''nin İsrail''in uluslararası sularda Mavi Marmara gemisinde dokuz Türk vatandaşını (Bunlardan Furkan Doğan aynı zamanda ABD vatandaşıydı) katletmesinden sonra zamanla kopan ilişkilerden başlayalım.

EKONOMİ VE İSRAİL TOKMAĞI: Obama yönetimi (en başta Beyaz Saray) iki müttefiki arasındaki krizin çözümü için aktif bir şekilde devreye girdi. Arap rüzgarlarının yeniden şekillendirdiği coğrafyada hem ABD çıkarlarını koruma altına almak hem de İsrail''in bölgede yalnızlaşmasının önüne geçmek diplomasi kanallarını zorladı. Netanyahu yönetimini özür ve tazminat konusunda ikna etmeye çalıştı. Gazze''ye ablukanın da zamana yayılarak çözümünü öngördü. Ancak başarılı olamadı. 2012 Başkanlık seçimi sürecine girildiğinden dolayı, Obama''nın Netanyahu hükümetine daha fazla baskı yapmasına ne Netanyahu hükümetinin yapısı ne de Washington''daki politik yapı izin vermedi.

Obama''nın Netanyahu hükümeti üzerinde daha önce dediğimiz gibi bugün sıfır etkisi var. Bu bir, ikincisi; Cumhuriyetçiler''in elinde iki taraflı bir tokmak var. Bir yüzünde ekonomi, öteki yüzünde İsrail yazıyor. Obama''nın kafası tokmağın bir ekonomi bir İsrail tarafıyla ha bire dövülüyor.

Başbakan''ın, Furkan Doğan hatırlatmasını Obama duymazdan geliyor. Toplantıdaki vücut dili, “Beni bu konuda zorlama, Yahudilerle muhatap etme.” Konuşma dilindeki tercümesi “Haklısınız, ama bu hakkı ben yerine getiremem. Bu konuyu çözmeniz, hem sizin hem İsrail''in hem de bizim yararımıza. Mevcut durum kimseye fayda getirmiyor.”

Pekiyi, çözüm? “İkimizin de işi zor.”

İsrail tarafı? Onların da durumu pek parlak sayılmaz. Hatta, gittikçe kötüye sarıyor. ABD''liler İsrail''in birlikte pişirmeye çalıştığı “Perez özür dilese olur mu?” teklifine Başbakan Erdoğan ikna olmuş değil. Olabilir mi? Krize bir ara formül olarak, tansiyonu düşüren hap olarak imkansız gibi görünmüyor.

Ancak şu Predator işi göründüğü kadar açık değil. Evet prensipte bir anlaşma var ama bu Türkiye''nin beklentilerine pek de cevap verecek bir anlaşma gibi görünmüyor. Üssün Türkiye''ye taşınması konusunda fikir birliği var. Satış mı kira mı orası belli değil. Satış olsa durum belki fark edecek ama kiralama olsa durum karışık. Bu uçakları Türk değil, ABD''liler uçuracak. Bu ne kadar anlamlı olacak? Türkiye, buradan istediği verimi ne kadar alabilecek? Daha da ötesi Türkiye aslında Predatorleri değil silah da yüklenebilen Reaper''lardan istiyor. Türkiye''ye satışı mümkün mü? Hiç kolay değil.

Obama ile Erdoğan''ın 1.5 saati aşan görüşmesi iyi geçtiğine dair bir şüphe yok.

Ama ne kadar yapıcı daha doğrusu verimli geçtiğini artık varın siz hesaplayın..