Türk-Amerikan baharı: Amerika"nın baharı Türkiye"nin sonbaharı!

2007 Haziran ayından bu yana neredeyse beş yıldır Amerika''nın başkenti Washington''da Türkiye-Amerika ilişkilerini izlemeye çalışıyorum.

Büyük iniş-çıkışların yaşandığı ilişkilere bugün tam bir bahar havası var! Ben geçtiğimiz beş yıl içinde iki ülke ilişkilerinin bu derece iyi olduğu bir dönem hatırlamıyorum.

Ankara''da hava nasıl tam bilemiyorum ancak başkent Washington''da bugüne kadar daha önce görmediğim ''pozitif'' bir yaklaşım var Türkiye''ye.

Türkiye''nin, NATO radarının Malatya''nın Kürecik ilçesine kurulmasını kabul etmesinin bunda kuşkusuz çok büyük bir payı var. Washington ile Ankara arasındaki yakınlaşmaya, bu yılın başlarında Ortadoğu ve Kuzey Afrika''da patlak veren Arap isyanlarının da büyük etkisi var kuşkusuz.

Arap isyanları, her iki tarafın yetkililerinin sıkça vurgu yaptığı “aynı hedefin paylaşılmasına rağmen çözüm yaklaşımlarında taktiksel ve yöntemsel farklılıklar” olgularını da ortadan kaldırmış görünüyor.

Oysa, iki ülkenin ilişkilerinde 2010 yılını dışarda tutacak olursak geçtiğimiz dört yıl büyük iniş-çıkışlarla, hatta 1 Mart tezkeresini aratmayan krizlerle dolu.

Örneğin, Ermeni lobisinin soykırım iddiaları içerikli tasarıları Türkiye''nin iki kere Washington büyükelçisini (önce Nabi Şensoy arkasından Namık Tan) Ankara''ya geri çağırmasına neden oldu.

“One minute” çıkışı sonrası “eksen” tartışmaları Ankara-Washington arasında inanılmaz gerilimlere neden oldu...

Mavi Marmara hadisesi, hemen sonrasında BM Güvenlik Konseyi''ndeki İran yaptırımlarına Türkiye''nin “Hayır” oyu, Washington''da NATO üyeliğinin tartışılmaya açılmasına bile neden olmuştu.

Ancak son birkaç haftadır Washington''da Türkiye lehine esen rüzgarları, ne tek başına NATO radarı ne de Arap isyanları açıklamaya yetmiyor. Türkiye''den Amerika''ya Amerika''dan Türkiye''ye hemen her hafta siyaset ve iş dünyasından önemli heyetler gidip geliyor...

Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, ABD Genelkurmay Başkanı Orgeneral Martin Dempsey, bugün başlayacak olan Türk-Amerikan Konseyi''nin toplantılarına katılıp birer konuşma yapacaklar. Clinton, önümüzdeki hafta Afganistan toplantısına katılmak için Türkiye''ye gelecek. ABD Savunma Bakan Yardımcılarından Alexander Vershbow başkanlığındaki bir Pentagon heyeti geçtiğimiz hafta Ankara''daydı.

Türkiye-Amerika ilişkilerinde bahar yaşandığını gösteren en önemli gelişme PKK''nın Çukurca''da gerçekleştirdiği saldırıda 24 askerin hayatını kaybetmesi sonrası yaşandı. ABD Başkanı Barack Obama ve Dışişleri Bakanı Hillary Clinton çok güçlü ifadelerle saldırıyı kınadılar ve Türkiye''ye her türlü desteğin verileceğini açıkladılar. Amerikan Dışişleri Bakanlığı, Türkiye''nin “Irak''ın egemenliğine saygı gösterilmesini teşvik etmekle birlikte, terör saldırılarına karşı meşru müdafaa hakkını tanıdıklarını” açıkladı.

Bu ay içinde birkaç tanesi İncirlik Üssü''ne yerleştirilecek olan Irak''taki Predatorleri 24 saat uçmaya başladı.

Ve de en önemlisi, ABD''nin Ankara Büyükelçisi Francis Ricciardone''nin bir süre önce “Türkiye''ye vereceğiz” dediği üç Süper Kobra Helikopter için Obama yönetimi geçtiğimiz Cuma günü Kongre''ye resmen bildirimde bulundu. ABD Savunma Güvenlik İşbirliği Dairesi''nden yapılan açıklamaya göre, donanım, parçaları, eğitimi de dahil lojistik desteğin maliyeti 111 milyon dolar.

İsrail ile ilişkilerden dolayı Türkiye''ye silah satışını bir türlü Kongre gündemine getiremeyen Obama yönetimi, Amerikalı yetkililerin ifadesiyle oldukça ender görülen bir yönteme başvurarak, ordunun envanterinden satış yöntemiyle Kongre''nin gündemine getirdi.

“Amerikalı yetkililer son saldırıdan sonra olayın vehametini gördü” diyen bir Türk diplomatı, “Obama, onay almayacağını bilse Kongre gündemine getirmez” dediğini bir kenara not düşelim.

Obama ve Clinton da dahil en üst düzeyden alt yönetime, Türkiye''ye yönelik “hayırdır inşallah” dedirten bir yaklaşım var. Sözler kadar mimiklere, fiile de yansıyor bu durum. Neden?

Amerikan Alman Marshall Fonu uzmanı Ian Lesser''in geçtiğimiz Çarşamba günü (26 Ekim) oldukça önemli tespitler içeren bir Türkiye analizi yayınladı. Lesser, analizinde Türk-Amerikan baharından söz etmiyor ve benim yazıda sorduğum “neden” sorusunu sormuyor. Bölgedeki gelişmeler ışığında Türk dış politikasında “üçüncü dalga ve stratejik güvence arayış”larına mercek tutuyor. Ortaya çıkan resim, “neden?” sorumuza da ışık tutuyor. Lesser''in analizindeki Türkiye resmini size şöyle özetleyebilirim:

İkinci Dünya Savaşı sonrası ve Soğuk Savaş yılları boyunca Türk dış politikasına ana düşman “kuzey” ve ikincil düşman “Ege” merkezli tehditlere karşı “güvenlik merkezli” ittifak yaklaşımı hakim oldu. 1990''lardan sonra PKK''dan dolayı bu güvenlik merkezli konsepte Suriye''de eklendi.

AK Parti''nin iktidara gelişi ve 2001''de başlayan ve bugün de devam eden ekonomik gelişme Türk dış politikasındaki dengeyi değiştirdi. Bu dönemde Türk dış politikasındaki en büyük değişim “caydırıcılık”tan “ticaret”e, uzak partnerlerden yakın komşulara yöneliş oldu.

“Komşularla Sıfır Sorun” politikası geçtiğimiz on yıl içinde “iyi huylu” bir çevreyle yüzleşmesini getirdi. Bölge ve Körfez ülkeleriyle ticaret hacmi arttı. Türkiye ekonomik büyümenin keyfini çıkardı, çıkarıyor. Lesser''in analizinde referans aldığı Kemal Kirişçi''nin tanımıyla Türkiye bir “ticaret ülkesi”ne dönüştü.

Yüzde 8-9 oranlarında büyüme ile rekorlar kıran Türkiye''nin ekonomik yükselişi kendisinden ziyade Avrupa''daki kriz ve en uzun sınırının olduğu Suriye başta olmak üzere sınırlarında gittikçe artan “güvensizlik”in ve muhtemel kaoslar sebebiyle devam etmeyebilir. Türkiye''nin ekonomik büyümesi önümüzdeki yüze 2''lere gerileyebilir.

Türkiye artık “iyi huylu” bir çevreye sahip değil. Suriye ile balayı günleri fazla uzun sürmedi. Yakın gelecekte, Türkiye ile Suriye arasında bir çatışma ihtimali artık göz ardı edilemiyor. Beşar Esed kalsa da gitse de Türkiye''nin Suriye ile eski ilişkilerini yakalaması artık zor.

Türiye ile Mısır''ın uzun dönemde stratejik ortaklar olmaktan ziyade bölgesel güç yarışındaki iki rakip olacaktır.

Moskova ile Ankara arasındaki gelişen ilişkilerin bundan sonrası tartışmalı. NATO, Karadeniz, Akdeniz ve enerji konuları Türkiye ile Rusya arasında potansiyel sorun alanları.

Türkiye''nin NATO radarını kabul etmesi, Suriye''ye karşı tavrı ve Tahran''ın nükleer programı bundan sonra her iki ülke için de daha büyük baş ağrılarına neden olacak.

Kıbrıs Rum Kesimi''nin İsrail ile Doğu Akdeniz''de gaz ve petrol arama çalışması yapması, buna karşılık Türkiye''nin KKTC ile anlaşma yaparak Piri Reis ile Akdeniz''de sondaj çalışması başlatması Kıbrıs meselesi ve Yunanistan ile olan eski yarayı yeniden kanatırken, ısınan sular Türkiye-Avrupa ilişkilerinde de ısınmayı beraberinde getirme potansiyeline sahip.

Bu resim size bir şeyler hatırlatıyor mu? Hatırlatayım; güvenlik kaygılarıyla başını kaldırıp etrafına bakmaktan çekinen, içine kapanık, müttefiklerine göbekten bağlı çaresiz bir Türkiye!

Bu Amerika''nın baharı olabilir ama Türkiye''nin değil. Türkiye için olsa olsa sonbahar olur.

Bilgisayara sıfır kilometre program yüklerken, çubuğun dolmadan tekrar geriye sarması gibi.

Pekiyi, böyle olmak zorunda mı? “Hayır.” Nasıl mı? Sonraki yazıya...