Mahsun, SİYAD ve kocaman bir utanç...

Yönetmen Mahsun Kırmızıgül, Amerikan Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi tarafından düzenlenen 82''nci Oscar ödül töreninde "en iyi yabancı dilde film" dalında son 5''e kalıp finalde yarışma şansını kaybetti. Akademi yetkilileri, geçen haftanın başında düzenledikleri basın toplantısıyla bu daldaki finalistleri açıkladılar. Bunlar arasında Kırmızıgül''ün "Güneşi Gördüm"ü bulunmadığı için de sinemacımız elenmiş oldu.

Mahsun''u, söz konusu yapıtına teknik ve içerik yönünden bazı çekinceler koymakla birlikte, bu yarışa girdiği ilk günden itibaren coşkuyla destekledim. Dahası, 18 Ekim 2009 Pazar günü bu köşede yazdığım bir yazıya da "Güneşi Gördüm yüzde 75 ihtimalle Oscar''ı kazanacak" başlığını attım.

Hemen belirteyim ki gerek şimdiye kadar bu filme ve yönetmenine çeşitli ortamlarda verdiğim samimi destekten, gerekse onlarla ilgili yazdıklarımdan zerre kadar pişman değilim. "Güzel ve yalnız" ülkemin, kendisini bu alanda henüz yavaş yavaş göstermeye başlamış genç ve idealist bir sinemacısına sayfamda istikrarlı bir destek sunmuş olmaktan dolayı kendimle gurur duyuyorum. Bu iyimser tahmini, Akademi''nin son on yılda "yabancı film" dalındaki genel eğilim ve tercihlerine yönelik derinlemesine bir incelemenin sonucunda yapmıştım. Ki aynı iyimser bakış açısı, anılan filmi Türkiye adına Oscar yarışına gönderen 13 kişilik seçici kurulda da oluştuğu içindir ki "Güneşi Gördüm"e böyle bir şans tanındı.

Oscar''a dünyanın dört bir köşesinden gönderilen 200''e yakın yabancı filmin arasında son 5''e kalamamak, Türkiye gibi, sineması yeni yeni toparlanma belirtileri gösteren bir ülke için kabahat ya da ayıp değildir. Asıl böyle bir süreçte lobicilik faaliyetine milyonlarca dolar harcayan onca dişli ülkeyi saf dışı bırakıp finale kalabilmek bir "mucize"dir. Sınırlı tanıtım imkânlarıyla şansımızı denedik, olmadı. Gelecekte tekrar deneriz, kimbilir o zaman belki de olur.

Bu yüzden, Türkiye''nin Oscar aday adayı seçici kurulu "Güneşi Gördüm"ü desteklemekle çok olumlu bir tavır ortaya koymuştur; ben de onlara destek vermekle aynı düzeyde onurlu bir iş yaptığıma inanıyorum.

Mahsun Kırmızıgül ile hayatım boyunca hiç yüz yüze tanışıp görüşmedim. Kendisiyle bütün hukukumuz telefon muhabbetleri üzerinden doğdu ve ilerledi. Öte yandan, ilk yönetmenlik denemesi "Beyaz Melek"in gösterime girdiği hafta sonundan başlayarak, ona şimdiye kadar verdiğim bütün dostane destekleri de dikkatle takip etmiş biridir. Beni en son Akademi''nin finalistleri açıklamasından iki gün önce, New York''tan İstanbul''a döndüğü akşam aradı. Kendisini bu yarışta açıkça destekleyen (muhtemelen) tek sinema yazarı olmam nedeniyle, o da bana California''da olup bitenlerle ilgili birinci elden bilgiler aktarmayı arzulamıştı. "Filmin tanıtım organizasyonları sırasında Akademi üyeleri arasında oldukça güzel bir rüzgâr yaptık. Orada yeni Türk sinemasını tanıtma adına çok ciddi bir yol katettiğimize inanıyorum. Fakat, bu iş sandığımdan da zormuş be ağabey" dedi. "Nasıl zor?" dedim ben de merakla. "Olay, yalnızca eli yüzü düzgün bir film çekmekle bitmiyormuş. Tanıtım sürecinde de çok para ve yüzlerce uzman personel gerekli. Bir kaç farklı şehirde bir sürü özel gösterim düzenlemek, bunları da kuru kuruya değil gösterişli kokteyller eşliğinde yapmak şart. İşi bilenlerden oluşan bir geçici personel ordusu tutup çalıştırmak zorundasınız. Sırf bu konuda uzmanlaşmış ajanslar var ve onlardan da inanılmaz yüksek bedellere hizmet alıyorsunuz. Şirket olarak tanıtım sürecine bir milyon dolara yakın para ayırmıştık. Fakat, bu para biz tanıtım işinde yolu yarılayamadan bitti. Emin ol, iki milyon dolarımız daha olsa, o da bitecekti. Hayâllerimizdeki sarı heykelciği kazanabilmek için Türkiye standartlarına göre en az iki-üç filmlik tanıtım bütçesi ayırıp, olaya ekonomik açıdan çok daha sağlam yüklenmek gerekiyormuş. Bizim ise yarı yolda nefesimiz kesildi. An itibarıyla sonucu kestiremiyorum, fakat size şu kadarını söyleyeyim ki bu serüvenden tahmin edemeyeceğiniz kadar büyük tecrübeler kazandım."

Mahsun''la yaptığımız bu telefon görüşmesinden iki gün sonra da ön eleme sonuçları açıklandı.

Son sayıma göre, Akademi''nin 5770 kayıtlı üyesi var ve Oscar''ın 24 dalındaki finalistler, bu insanların belli bir tarih aralığında çeşitli merkezlerdeki sandıklara attıkları gizli oylarla belirleniyor. Üyelerin sağlıklı bir yargıya varabilmesi, bütün adayları tek tek tanıyabilmesi için de "Güneşi Gördüm"ün (diğer pek çok iddialı filmin yaptığı gibi) bir kısmı California''da bir kısmı da New York''ta üslenmiş olan bu sinema profesyonellerinin ezici bir çoğunluğuna izlettirilmesi gerekiyordu. Öyle DVD kopyalardan falan değil, doğrudan doğruya kiralanmış sinema salonlarında ve Amerikan tarzına uygun olarak biraz da şâşâlı bir atmosfer eşliğinde…

Boyut Film, bu operasyonu belli bir yere kadar başarmış, çeşitli özel gösterimlerde yaklaşık 700-800 dolayında Akademi üyesine ulaşıp onların pek çoğunu salondan hüngür hüngür ağlar bir vaziyette uğurlamış. Mahsun, bu gibi manzaraları anlatırken gülümsüyordu telefonda, "Gözleri yaşlar içinde gelip beni kucaklayan ünlü yapımcılar, senaristler, görüntü yönetmenleri oldu" diyordu. Dahası, bir çok kişi de filmdeki öyküden hareketle Türkiye''deki "Kürt açılımı"nın son durumunu anlatmasını istemiş kendisinden…

Fakat, tabiî, üyelerin yüzde 90''a yakınının tek karesini bile izleme şansı bulamadığı bir filmin, Çinli, İsrailli, Fransız, İngiliz sinemacıların agresif tanıtım ekipleri ve dehşetengiz bütçelerle yürüttükleri propaganda çalışmalarının etkisini yakalayabilmesi mümkün olamadı.

Sonucu duyduğumda bu kez arama sırası bendeydi. Mahsun''a telefon açtım ve "Hiç merak etme sevgili kardeşim, sen görevini fazlasıyla başardın" dedim, "Bu, senin uzun sinema serüveninde yalnızca bir başlangıçtır. Ben, ekibinle birlikte daha nice yaman işlere imza atacağına gönülden inanıyorum!"

Mahsun''un Oscar adaylığı suya düşünce zil takıp oynayanlar, kazın ayağının öyle uzaktan göründüğü gibi olmadığını iyi öğrensinler diye yazdım bu yazıyı…

Anlattıklarım, Hollywood''un acı gerçekleriydi… Şimdi de gelelim anavatanımız Türkiye''deki acı gerçeklere…

Memleketimizin anlı şanlı Sinema Yazarları Derneği SİYAD, tıpkı iki yıl önce "Beyaz Melek"te son derece bilinçli bir biçimde yaptığı gibi, bu yıl da "Güneşi Gördüm"ü pas geçti ve filmi -bu akşam İstanbul-Beşiktaş Kültür Merkezi''nde dağıtılacak olan- 42''nci geleneksel ödüllerinde 14 kategoriden hiç birine aday göstermedi. Ana dalları çoktan geçtim, fakat "Güneşi Gördüm"ün son derece iddialı olduğu "en iyi görüntü yönetimi", "en iyi müzik", "en iyi yardımcı erkek oyuncu" gibi dallarda bile esamesi okunmadı filmin…

Herkes şunu çok iyi anlamalı ki bu kesinlikle bir tesadüf değil… "Güneşi Gördüm"ün 2009 yılı içinde Türk sinemasına hem doğurduğu siyasal tartışmalar, hem de izleyici sayısı/gişe geliri açısından kattığı artı değerlerin farkına varamamış olmak ise hiç değil… Sorun çok daha başka…

Sigmund Weinberg''in ilk sinema gösterim makinesini Galatasaray''daki Sponek Birahanesi''ne kurduğu 1895 yılından bugüne kadar hep belli bir azınlığın, seçilmiş bir zümrenin, bir "elitler takımı"nın ellerinde doğup gelişmiş olan "Türk" (!) sineması, bu ailenin içine oyunbozan yabancılar almak istemiyor. Hele de daha on yıl öncesine kadar kaşları bitişik bir hâlde arabesk filmlerde şarkı söyleyen Bingöllü bir "Zaza"yı asla görmek istemiyor bu arenada…

O Zaza''nın artık konuşmasını düzeltmiş olması, saçlarını ve kaşlarını modaya daha bir uygun kesmesi, müzikten kazandıklarını çekincesizce getirip ulusal sinemamıza boca etmesi ve dahası aradan geçen sürede kendini iyiden iyiye geliştirip devlet konservatuarından mezun olması da bu önyargıları kırmaya yetmiyor. Çünkü, seçilmişlerin dünyasında kimin bu kapıdan içeri girebileceği, kimin ise "zenci" kalacağı, en az yüz yıllık bir Pera geleneğiyle belirlenmiş durumda. Tıpkı benim sinema yazarlığımın ve alanımdaki yetkinliğimin bu çevrelerce hâlâ utanmadan sıkılmadan tartışma konusu yapılması gibi…

Emin olun, Mahsun California''dan Oscar heykelciğiyle dönseydi bile aynı çevreler "Acıklı bir hikâyeyle Akademi üyelerini tavladı işte" deyip yine burun kıvıracaklardı. Tıpkı, iki yıl önce 45 küsur yıllık Houston Film Festivali''nden iki önemli ödülle döndüğü zaman yaptıkları gibi…

Mahsun''un bu çevrelere yaranabilmek için tek bir şansı vardı ki o da Türkiye Cumhuriyeti''ne amansızca muhalif olmak, filmlerinde bu devleti ve halkını yerden yere vurmak… Müteveffa sanatçımız Yılmaz Güney''in vaktiyle izlediği bu garantili yolu izleseydi, o zaman ne Bingöllülüğü, ne Zazalığı, ne bir dönem bitişik olan kaşları, ne Doğulu aksanı pek de fazla sorun teşkil etmeyecekti. Çünkü, bu sektör öylesine iki yüzlüdür ki Güney''in cezaevinde yatmasına (ve sonunda da oradan kaçmasına) neden olan cezanın "fikir suçu" falan değil, bir savcıyı silahla öldürmesi, yani düpedüz âdi bir suçun karşılığı olduğu gerçeğini bile kararlı bir çabayla toplumun belleğinden siler; geriye de bol bol "özgürlük savaşçısı" söylemleri kalır. Ancak Mahsun ise gerek türkülerinde, gerekse filmlerinde "barıştırıcı", "birleştirici" ve "uzlaştırcı" bir çizgiyi seçerek bu son şansını da bütünüyle yitirmiş oldu.

Ömrüm boyunca yüzünü hiç görmediğim bu adamı işte o yüzden çok sevmekteyim. Onun sektörel yalnızlığında ta en başından beri kendi yalnızlığımı ve sahipsizliğimi görüyorum. Bu da bizi böylesine hoyrat bir piyasada "kardeş" kılıyor.

Kariyer yarışına bu kadar geriden başlayıp 40 yıllık ömründe böylesine büyük bir yol katetmiş, kendisini ve sanat anlayışını zaman içinde bu denli yenilemiş; şimdi de ardarda yazdığı, oynadığı, yönettiği ve yapımcılığını üstlendiği filmlerle Türk sinemasına saygı duyulası bir istihdam ortamı, yanısıra da müthiş bir maddî-manevî bereket getiren bir halk kahramanının yüreğindeki idealizmin, ülkede sinema sevgisi ve beğenisinin geliştirilmesi adına kurulmuş bir meslek örgütü tarafından bu kadar kör bir inatla görmezden gelinmesi, tek kelimeyle ayıptır, ayıp!

Hadi, şimdi dağıtın bakalım bütün o ödüllerinizi, yıllar yılı Alevi-Sünni ayrımı yapmaksızın kardeşçe bir düzen içinde yaşayıp gitmiş munis Tokat halkını "yalancı", "küfürbaz", "düzenbaz", "uçkur düşkünü" ithamlarıyla eşeğin bir tarafına sokup çıkartan "Vavien"e…