Ankara hayalleri, Washington gerçekleri

Türkiye, Bizansvari siyasi itişmeler içinde enerji tüketirken, bir ay içinde birdenbire siyaset ufkunu bugüne dek kimseye nasip olmamış biçimde kaplayıveren "ekonomik Mehdi" veya Ekonomiden sorumlu Devlet Bakanı Kemal Derviş Washington''da "dış kaynak" arayışına başlıyor. Türkiye''nin kaderi ve kendisinin "siyasi kaderi" sanki burada elde edeceği dolarlarla çizilecek. En azından, Türkiye''deki algılama böyle.

Ancak, Washington''ta gelince yapılan kısa ama hızlı bir bilgi turu, durumun hiç de Türkiye''de algılandığı gibi olmadığını ortaya koyuyor. "Aç tavuk kendini darı ambarında görür" misali öyle 25, hatta 35-40 milyar dolarlık cömert bir Amerikan desteği beklemek gerçekçi değil. En iyimser beklentiler, IMF''nin henüz serbest bırakmadığı ve zaten taahhüt etmiş bulunduğu 6 milyar dolarlık dilimin sağlanabileceği yolunda.

Böyle olmasının çeşitli nedenleri var. Şöyle sıralayabiliriz:

1. Amerika, Türkiye''yi "dipsiz kuyu" olarak görüyor. Hem de "sabıkalı" bir ülke. Yani, bugüne kadar verdiği sözleri tutmamış ve paraları heba etmiş bir görüntüye sahip. Dolayısıyla, bundan sonra, verilecek her para, ancak, Türkiye''nin verdiği sözleri yerine getirmesinden sonra gıdım gıdım söz konusu olacak.

2. Amerika, Türkiye''deki "temel sorun"un, ekonomik olmaktan öteye "siyasi" olduğunun farkında. Bu nedenle, bu "kriz"in Türkiye''nin "siyasi dönüşümü" için değerlendirilebileceği eğiliminde. "Kriz"den bilistifade, Türkiye''nin "dibe vurması"nın yasal değişikliklerin yapılması için de bir vesile olabileceği kanısı yayılıyor. Yani, milyarlarca doları bir kalemde isteyen Kemal Derviş bile olsa, vermeye niyetli gözükmüyor.

3. Türkiye, yakın zamanda iki "kriz" patlattı. İlki 22 Kasım 2000; ikincisi 19-21 Şubat 2001. Türkiye, aynı Türkiye; hükümet aynı hükümet ama Amerikan Yönetimi aynı yönetim değil. Amerika''da, herhangi bir müttefik veya Amerikan çıkarlarını ilgilendiren bir ülke, "kriz"e girdiği vakit, Yönetim, Amerikan kurumlarından birine "lead agent" olarak "krizle ilgilenme sorumluluğu"nu veriyor. 22 Kasım krizinde, bu görev, Amerikan Dışişleri Bakanlığı''na verilmişti. Demokrat Clinton yönetimi işbaşındaydı ve Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, durumla bizzat ilgilenerek, "krizi aşabilmesi için", Türkiye''ye 11 milyar dolarlık cömert desteğin iletilmesini sağladı.

19-21 Şubat 2001 krizinde ise Amerika''da işbaşında Cumhuriyetçi Bush yönetimi bulunuyor. Türkiye''deki krizle ilgilenme görevi ise, Dışişleri Bakanlığı''na değil, Hazine Bakanlığı''na verildi. Hazine Bakanı Paul O''Neill, ilginç bir kişilik. Bakan olmadan önceki görevi, dünyanın aluminyum devi Alcoa''nın Yönetim Kurulu Başkanlığı idi "Laissez-Passer, Laissez-Faire" yani "Bırakınız geçsinler-Bırakınız yapsınlar" diye bilinen meşhur kapitalist doktrine bağlı. Piyasalara müdahalenin karşısında bir zihniyete sahip. IMF''den de özellikle hazzetmiyor. Türkiye''deki "kriz"i esaslı bir Amerikan müdahalesinin önlemesi gereğine inandığı pek kuşkulu.

Dahası, Kemal Derviş''le iki hafta önce yaptığı görüşmede, Paul O''Neill''e vaadedilen "bankalar reformu" ile Derviş, Türkiye''ye döndükten sonra açıklanan "bankalar reformu" parametreleri arasında "dağlar kadar fark" olduğunu öğrendik.

Yani?

Yani, kimse, Kemal Derviş''in valizine dolarları doldurup Türkiye''ye döneceğine dair "ham hayaller"e kapılmasın.

Kemal Derviş, bir ay önce Türkiye''ye "getirtildiği"nde IMF''nin Amerikalı Başkan Yardımcısı Stanley Fischer''ın "tam desteği"ne sahip olarak Ankara''ya ayak bastı. Ancak, bu, IMF''ye karşı rezervleri olduğu bilinen Paul O''Neill''in yönetimindeki yeni Amerikan Hazinesi''nin "otomatik" ya da "kayıtsız şartsız desteği" anlamına gelmiyor. Derviş, Washington''da "yıpranmamış ama denenmemiş bir yeni siyasi figür" olarak elbette belirli bir "itibar"a sahip. "İtibarsız Türk hükümeti"nden farklı bir bakışın muhatabı. Ne var ki, Kemal Derviş olmak dahi, şu sırada Washington''dan onmilyarlarca doları bir kalemde elde etmek için yeterli değil. Zaten, Derviş''in de böyle bir niyeti ve hayali bulunmuyor.

Türkiye''de hayli yaygın bir "tahlil"e göre, Amerika "jeopolitik önemi" nedeniyle Türkiye''yi bırakmaz ve "kesenin ağzını" açar.

Okuduğumuz ve "gizlilik" arzeden bir rapor, tam da bu "tez"den sözederek, bu "tez"in "geçerli olmadığı"na işaret ediyor. Türkiye''deki "kriz"in özelliklerinin 1997 Asya ve 1998 Rusya krizinden "farklı" olduğuna, uluslararası sisteme "yayılma" özelliklerine sahip bulunmadığına değiniyor. Yani, Amerika''dan bakıldığında, "uluslararası sistem" açısından "alarm zilleri" çaldıracak türden görülmüyor.

Aynı rapor, Türkiye''yi bu "kriz"den çıkabilmek için fazla "zayıf" buluyor; hükümet içi ihtilafların ve hükümetin zihniyetinin, "program"ın ciddi biçimde uygulanabilmesine engel teşkil ettiği görüşüne yer veriyor.

Yani?

Yani, Türkiye''nin üç ay sonrasının garantisini edinebilecek "sihirli formül" Washington''da yok. Herkesin hesabını buna göre yapmasında yarar var.

Yani, Kemal Derviş ve İsmail Cem''in Washington''da önümüzdeki hafta boyunca yapacağı açıklamalar ve Amerikalı muhataplarının sarfedeceği klasik yüreklendirici sözlerle kaplanacak gazete sayfaları ve televizyon haberlerinin "narkoz etkisi"ne kapılmayın.

Derviş''in belirli ölçüde "Amerikan desteği" ve "Amerikan Doları"nı Türkiye''ye getireceği kesin. Nisan''ı, Mayıs''ı belki kurtaracak kadar. Ötesinin garantisi olmayacak.