Sokaklara dikkat

Demokrasilerde sokaklar çok önemli bir rol oynarlar. Sokaklar gösteri hürriyetinin kullanılması gereken yerlerdir. Ancak, buralar kanunsuz yürüyüş ve toplantı mahali olduğu zaman demokratik bir eylem olmaktan çıkıp, demokrasiyi tahrip eden birer vasıta haline gelirler.

Süleyman Demirel, yaptığı konuşmalarda sokaklara dikkat edilmesi gerektiğini söylemiştir ki bu çok doğrudur. Demirel bu konuşmasında, askeri müdahaleler öncesinde yapılan sokak gösterilerine işaret etmiştir.

Kayseri Hapishanesi''nde ziyarete gittiğimiz Celal Bayar sokak hareketlerinin ne kadar etkili olduğunu söyledikten sonra ''Bizi buralardan ancak halkın tepkisi kurtarabilir.''demişti. Bu söz üzerine Yassıadalılar''ın affı için ilk mitingi Adana''da tertiplemiştik. Mitinge normal sayıda vatandaş katılmış ise de bunun arkası gelmemişti. 27 Mayıs İhtilali''ni yapanların en büyük korkusu da halkın tepkisiydi.

Halk buna karşı tepki göstermediği gibi bir manada bu darbeyi alkışladı. Adnan Menderes''in idam edildiği gün AP''liler tepki yerine, önseçimde aday olmak için birbirleriyle uğraşmakla meşguldü.

Halkın tepkisi dediğimiz zaman kastettiğimiz şey, sokakların demokratik yollarla doldurulmasıdır. Ancak Türkiye demokrasi tarihinde sokaklar demokratik tepkilerden çok kanunsuz gösterilerin mekanı olmuştur.

Gerek Demokrat Parti, gerekse Adalet Partisi sokağa hakim olamamıştır. 12 Mart ve 12 Eylül müdahalelerinde sokakların illegal kalkışmasının büyük rolü olmuştur.

Milletvekili olarak yaptığımız bir köy ziyaretinde vatandaşlar bize şu suali yöneltmişlerdi: ''Adalet Partisi iktidar olduğu zaman sokaklar ayağa kalkıyor ama CHP iktidara geldiği zaman bu hareketler duruyor. Bunu nasıl izah edersiniz?''.

Biz bu suali cevaplandırmadan o mecliste bulunan bir partili şu cevabı vermişti: ''İt sahibine havlamaz da ondan!''

Bu sözden çıkan mana şuydu ki; sokak hareketlerini tahrik edenler CHP''lilerdi. İllegal toplantıları körükleyenler olsa bile askeri müdahalelerin sebebi iktidarların yeteri kadar güçlü olamayışıydı. Dikkat edilirse 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül müdahaleleri sokak hareketlerinden sonra başarılmıştı.

Ortada cereyan eden olay şudur; sokaklar kanunsuz olaylarla doldurulduğu takdirde bir iktidar boşluğu yaratılır ve bu boşluk birileri tarafından doldurulur. Saydığımız üç müdahalede de hükümetleri sokak hareketleriyle iktidarsız hale getirmişler ve hasıl olan boşluğu da askerler doldurmuşlardır.

12 Eylül askeri müdahalesi sonrasında Avrupa Konseyi''nde bir İngiliz parlamenter dikkat edilecek bir konuşma yapmıştır. İngiliz parlamenter Flecher demiştir ki:

“Şükredelim ki Türkiye''de yaratılan iktidar boşluğunu sokaklar değil, askerler doldurmuştur."

Bilelim ki, sokaklar iktidarları etkisiz hale getirdiği takdirde tek alternatif bu boşluğun askerler tarafından doldurulması değildir.

Yakın geçmişimizi bilenler, askerlerin yeni bir müdahalesi olup olamayacağını tartışmaktadırlar. Genel kanaat şudur ki; ne askerlerin böyle bir niyeti vardır ve ne de ortam buna müsaittir. Asıl mesele iktidar boşluğu yaratmamaktır. Boşluk olursa orayı dolduran birileri de olur.

İktidarlar boşluğu her zaman illegal olarak meydanlara ve sokaklara dökülen kitleler yaratmaz. Sokaklarda yapılan kapkaçlar, tinerciler ve hatta yazıhaneleri basarak yapılan soygunlar da iktidarları etkisiz hale getirebilir.

Süleyman Demirel, başbakanken “Sokaklar yürümekle aşınmaz!'' diyerek işi hafife almıştır. Sokakta yürüyenler sokakları değil ama devleti aşındırmışlardır. Aşınan sokaklar olsaydı yeniden tamiri kolaydı. fakat yıpranan devletin yerine konulması mümkün olmamıştır.

AKP iktidarının ülkeye kazandırdığı çok şey vardır. Fakat sokaklara hakim olamazsa bu başarılar bir mana ifade etmez. Bugün ülkenin en önde gelen meselesi sokaklara hakim olmaktır.

Bugün halkımızın en büyük şikayeti, 50-60 yıl önce bir düdük sesiyle huzur içinde yatağına giderken, bugün polis sirenlerinin çığlıklarına rağmen rahatça yatağına gidememesidir.