Bir milat olan 24 Ocak"ı hatırlayan var mı?

Dün takvimler “24 Ocak”ı gösteriyordu. 1980 sonrasının nesli için bu günün fazla bir anlamı olmayabilir. Belki de her gün yaşanan günlerden bir gün şeklinde görülmektedir.

Oysa ki “24 Ocak” günü Türkiye için yeni bir milat ve tam bir dönüm noktası olmuştur. Türkiye''nin nereden nereye geldiğini anlamak ve ileriye bakarken sağlıklı değerlendirmeler yapabilmek için 24 Ocak''ın anlamını ve önemini hatırlamak gerekiyor.

24 Ocak 1980 tarihinde siyasi hayatımıza “24 Ocak kararları” olarak geçen Ekonomik İstikrar Tedbirleri o günün Süleyman Demirel başkanlığındaki azınlık hükümeti tarafından ilan edilmiştir. Türkiye o güne kadar takip ettiği ithal ikameci kalkınma politikasına son noktayı koymuş ve bu kararlarla ihracata dönük rekabet ortamında hareket eden bir ekonomik kalkınma politikasına ayak atmıştır.

İthal ikamesine dayalı kalkınma politikası, toplumun ihtiyaç duyduğu ve dışarıdan ithal edilen her türlü mal ve hizmetin yurt içinde üretilmesi ve ekonominin yüksek gümrük duvarlarıyla korunmasına dayalı bir politika olarak tanımlanabilir. Burada vurgunun “ekonomik kalkınma”da olması bu politikanın sadece ekonomiyle ilgili olduğu ve toplumun diğer sektörlerini; mesela sosyal, siyasal ve kültür sektörlerini etkilemediği anlamına gelmemelidir.

Aslında ithal ikamesine dayalı politika, toplumda belli bir bakış, zihniyet ve ideoloji oluşturmaktadır. Bu zihniyetin en belirgin özelliği de bir toplumun kendi kendisine yetmesi için ihtiyaç duyduğu her şeyini kendisinin üretmesi, başkalarına ihtiyaç duymaması, kendi değerlerini yüksek koruma duvarlarıyla koruma altında tutması ve rekabet ortamına açmamasıdır. Bu zihniyetin ekonomiye yansıması olduğu gibi siyasete ve kültüre de yansımalarının olacağı açıktır. Bu bakışın temelde uluslar arası işbölümüne ve mukayeseli üstünlükler teorisine pek sempatik bakmadığı söylenebilir.

Özellikle merkezi planlamaya dayalı ekonomiler ve toplumlarda geçerlilik kazanan bu kalkınma modelinin yirminci yüzyılın son çeyreğine doğru ciddi krizlerle yüz yüze geldiğini biliyoruz. Türkiye''de de yetmişli yıllarda bu anlayış deyim yerinde ise duvara toslamış ve tam bir kriz içerisinde kalmıştır. O yıllarda sıkça tekrar edilen “yetmiş sente muhtaç olmak” deyimi tam da ithal ikameci politikanın iflasını özetlemiştir.

24 Ocak''ta ilan edilen Ekonomik İstikrar Tedbirleri, bu kararları ekibiyle birlikte hazırlayan Turgut Özal adıyla anılmıştır. Merhum Özal''ın 12 Eylül darbesinden sonra bakanlar kuruluna alınması ve 24 Ocak kararlarının uygulanmasıyla görevlendirilmesi, bir bakıma başka çaresi kalmamış bir sistemin son alternatife teslim olmasıydı.

Bu kararların uygulanması Türkiye''ye ağır faturalar ödetmiştir. Döviz ve mal fiyatları büyük bir artış göstermiş, devletin ürettiği mallar piyasa fiyatından satılmaya başlanmış, o güne kadar kararlılıkla uygulanan sübvansiyonlar kaldırılmış, yüksek gümrük duvarları yavaş yavaş aşağıya çekilerek ekonominin uluslar arası rekabete açılmasına başlanmış, ihracata yönelik yatırımlar gündeme gelmiş, piyasadan çekilen ve karaborsaya düşen malların piyasaya gelmesi sağlanmıştı. Özet olarak 24 Ocak Kararları ile devletin ekonomi üzerindeki etkinliğinin azaltılması, piyasa şartlarına göre işleyen bir ekonominin kurulmasını, ihraç şansı olan ürünlerin üretilmesinin desteklenmesini öngörmekteydi. Biz buna kısaca ekonominin liberalleştirilmesi için atılan ciddi bir adım olarak görebiliriz.

Bu kararların uygulanmasında yaşanan sıkıntılar elbette büyük olmuştur. Ancak Türk ekonomisi bugün bu noktaya gelmiş, ürettiği ürünlerle dünya ile rekabet eder hale yükselmiş, ihracatımızda sanayi ürünlerinin payı bu kadar yükselmişse bunun geri planında bu kararların katkısı vardır. 12 Eylül darbesiyle başlayan olağanüstü dönemdeki anti-demokratik rejimin, 24 Ocak Kararları''nın uygulanmasını kolaylaştırdığını belirtmemiz gerekir. Hatta pek çok kişi 12 Eylül darbesinin bu kararların uygulanması için yapıldığı, bu kararların ancak anti-demokratik rejimde uygulanabileceğini savunanlar olmuştur.

Bu kararların uygulanmasının bir sonucu olan meşhur Bankerler Krizi''ni, Banker Kastelli olayını, ülkenin her tarafında mantar gibi biten birtakım holdingleri ve bunların trajik şekilde batışını unutmamak gerekiyor.

Seksenli yılların sonunda Sovyet Bloku''nun çöküşü ve merkezi planlamaya dayalı ekonomilerin devreden çekilmesi de 24 Ocak Kararları''nın felsefi zeminini güçlendirmiştir.

Bugün çeyrek asır aradan sonra geriye baktığımızda Türkiye''nin katettiği mesafenin arka planında 24 Ocak Kararları''nın önemli etkisinin olduğunu görmemiz gerekiyor. Türkiye''nin bu zaman zarfında başaramadığı şey, ekonomik liberalleşmenin yaratacağı toplumsal sorunları ortadan kaldıracak mekanizmaları zamanında kuramaması ile ekonomik liberalizmin siyasi liberalizmle taçlandırılamamış olmasıdır. Hâlâ Türkiye siyasi liberalizme karşı sürdürülen dirençleri ve bu alandaki çatışmaları yaşamaktadır.