Cumhurbaşkanı seçimi tartışması...

Ülkemizde cumhurbaşkanlığı seçimlerinin olağan mecrasından çıkıp ciddi bir sorun haline gelmesi 27 Mayıs 1960 darbesi sonrasında ortaya çıkmış bir durumdur. 1924 Anayasası sistemine göre cumhurbaşkanı seçiminin Meclis seçimleriyle ilişkilendirilmiş olması böyle bir konunun sorun haline gelmesine engel olmuştur.

1961 Anayasası''nın cumhurbaşkanlığı kurumuna ilişkin düzenlemeleri öncekine göre önemli farklılıklar taşımıştır. Hem süre, hem seçiliş, hem de görevler açısından değişik bir sistem öngörülmüştür. 1982 Anayasası bu sistemi bir yandan korurken bir yandan da cumhurbaşkanlığı kurumunu yürütme içerisinde iyice güçlendirerek sistem içerisinde bir tür vesayet konumuna yükseltmiştir. 1961 Anayasası''na göre parlamenter sistemin özüne uygun olarak sembolikleştirilmiş olan cumhurbaşkanlığı kurumu mevcut Anayasa''ya göre bir tür vesayet makamı olarak yeniden tanzim edilmiştir.

Sembolik bir konumda iken bile 1961 ve 1973 yıllarındaki seçimlerde seçilecek kişinin kimliği nedeniyle ciddi sıkıntılar yaşanmıştır. O günün koşullarında sivil bir ismin bu makama seçilmesi, İkinci Cumhuriyet''i kuran askeri irade tarafından kabul edilebilir bir siyasi adım olarak görülmemiştir. Bundan dolayıdır ki 1961, 1965 ve 1973 yıllarında seçilmiş olan her üç cumhurbaşkanı da askeri şahsiyetler olmuştur.

1982 Anayasası''nın uygulandığı dönemde yapılan seçimlerde Kenan Evren 12 Eylül darbesini gerçekleştiren ekibin lideri olarak cumhurbaşkanlığı makamına çıkarken ondan sonra gelen kişiler sivil kökenli şahsiyetler olmuştur. Turgut Özal ve onu takiben gelen Süleyman Demirel Meclis''te grubu bulunan en büyük siyasi partilerin liderleri olarak Çankaya''ya çıkarken bugün bu makamda bulunan A. Necdet Sezer, 1999 yılında Meclis''te bulunan siyasi partilerin ittifakıyla Meclis dışından aday gösterilmiş ve sivil bir şahsiyet olarak seçilmiştir.

Aslında Özal ve Demirel gibi siyasi şahsiyetlerden sonra bu geleneğin bir devamı olarak yine siyasi bir kişinin ve Meclis içerisinden bir şahsiyetin seçilmesi beklenirdi. Ancak 1999''un şartlarında bu mümkün olmamış ve Meclis dışından ama sivil bir kişi seçilmiştir. Bu durum bir açıdan önceki dönemlere göre geri gidiş olarak değerlendirilebilir. Zira parti liderlerinin bu makama getirilmesi siyaseten önemli ve olumlu bir gelişme iken yeniden bundan vazgeçip siyasetle ilgisi olmayan bir kişinin seçilmesi geriye gidiş olarak değerlendirilebilir. Ne var ki 1961 Anayasası''nın uygulandığı dönemde olduğu gibi askeri bir şahsiyet düşünülmemiş ve Meclis dışından olmakla birlikte sivil bir şahsiyetin Çankaya''ya çıkarılması olumlu bir adım olarak görülmüştür.

Şimdi bugünkü tartışmalara baktığımızda cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin tartışmada bugüne kadar şahit olmadığımız bir tartışma biçiminin yürütüldüğünü görmekteyiz. Aday veya adayların nitelikleri, siyasetle olan ilişkisi, eğilimleri ve tercihleri değil bir kişinin aday olmaması gerektiği üzerinde bir tartışma yürütülmektedir. Türkiye böyle bir tartışma yaşamış değil. Cumhurbaşkanlığına aday olacak kişinin siyasi bir şahsiyet olması veya Meclis dışından olması, askeri bir şahsiyet olması gibi hususlar zaman zaman tartışılmıştır. Ülkemizdeki demokratikleşme süreciyle yakından ilgili olarak bu makama Meclis''ten siyasi şahsiyetler seçilmişlerdir. Her ne kadar T. Özal''ın seçimine o dönemdeki bazı partiler karşı çıkmış ve muhalefet etmişlerse de bunun ilke düzeyinde bir tartışma olmayıp kişisel bir tartışma olduğu açıktı. Sonuçta Özal cumhurbaşkanı seçilmiş ve vefatına kadar görev yapmıştır. Demirel''in seçilmesinde ciddi bir tartışma yaşanmamış, Meclis''te bulunan partilerin oyuyla Çankaya''ya çıkmıştır.

Hem Özal''ın, hem de Demirel''in cumhurbaşkanı seçilmelerinin son derece önemli sembolik bir anlamı olmuştur. Türkiye''de siyaset olağanüstülüklerden giderek uzaklaşmakta ve halkın tercihleri cumhurbaşkanının seçiminde etkili olmaktadır. Zira hem Özal, hem de Demirel, Meclis''teki en büyük partilerin liderleri konumunda idiler.

Bu çizgi Sayın Sezer''in seçimi ile kesintiye uğramıştır. Ancak altmış ve yetmişlerde olduğu gibi asker şahsiyetlere dönülmemiş Meclis dışından bütün partilerin ittifak ettiği bir sivil şahsiyet seçilmiştir.

2007''de yapılan cumhurbaşkanı seçiminde, mevcut Meclis''teki yapıya baktığımızda çoğunluğu elinde tutan Ak Parti içerisinden bir adayın seçileceği açıktır. Adayın kim olacağı sorusu tartışmaların merkezinde yer alıyor. Geleneğe ve önceki uygulamalara bakıldığında parti liderinin olma ihtimali yüksek görünmektedir. Bu ihtimalin gerçekleşmemesi için yürütülen kampanya fazla anlamlı olmamakla beraber liderin dışında bir adayın olabileceğine ilişkin rasyonel gerekçeler ve eğilimler de ortadadır.