Görsel medya ve madde bağımlılığı...

Aileden Sorumlu Devlet Bakanlığı tarafından başlatılan Madde Bağımlılığını Önleme Kampanyası''nda amaçlanan hedeflere varılabilmesi için toplumun her kesimine önemli ve ihmal edilemez görevler düştüğü açık. Kamu kurumlarından ailelere kadar her kesimin sorunu önemseyip yapabileceklerini en iyi şekilde icra etmeleri gerekiyor.

Bu konuda en büyük görevin yazılı ve görsel medya organlarına düştüğünde şüphe yoktur. Özellikle görsel medyanın madde bağımlılığının artmasında çok merkezi bir rol oynadığı araştırmalarda da belirlenmiştir. Televizyon programlarında, bilerek veya farkında olmayarak, canlandırılanlar, öncelikle madde bağımlılığını normal ve sıradan bir davranışmış gibi takdim etmekte ve böylelikle izleyicilerce benimsenmesine katkıda bulunmaktadır.

Hepimizin bildiği gibi Türkiye''de sadece çocuklarımız değil toplumun bütün kesimleri günün önemli bir bölümünü televizyon ekranları karşısında geçirmektedir. Yapılan araştırmalar ilköğretim çağındaki çocukların hafta içinde ortalama üç saat televizyon izlediklerini ortaya koymaktadır. Büyüklerde bu oran daha da fazla olup ortalama beş saate kadar çıkmaktadır.

Böyle bir gerçek karşısında televizyonlarda yayımlanan programların içeriği daha da önemli hale gelmektedir. Bu bakımdan yayıncıların seyircilere ulaştırdıkları televizyon programlarının içeriğini madde bağımlılığı açısından da kontrol etmeleri, bu konuda duyarlı olmaları ve bu yönde pozitif katkı yapabilecek hiçbir görüntü, ses ve sahneye yer vermemeleri gerekmektedir.

Sinema filmlerinde ve dizilerde öylesine sıklıkla içkiye, sigaraya ve belli türde maddelere yer veriliyor ki bunun gerisinde bir kötü niyet olduğunu düşünmemek mümkün değildir. Pek çok sinema filminde baştan sona nerede ise bütün sahnelerde herkesin sigara içtiği, koli koli içki tüketildiği görülüyor… Hatta pek çok filmde sigara ve içki öylesine bir ustalıkla sunuluyor ki seyircilerin bunu hayatın ayrılmaz bir parçası, son derece doğal bir durum olarak görmeleri amaçlanmış gibi gözüküyor.

Mesela bir sıkıtıyla karşılaşılınca, bir dertle yüz yüze gelince, bir şeye üzülünce, bir şeye sevinince, bir özel gün kutlaması söz konusu olunca, kederlenince bir doğallık içerisinde baş vurulan biricik eylem hemen bir sigara yakmak veya içki kadehine sarılmaktır. Çoğu sahnede ortada duran masanın üzerinde muhakkak bir kül tablası vardır ve burada da dumanları yukarıya doğru bir helezon şeklinde yükselen sigara bulunmaktadır! Yemek sahnelerinde muhakkak içki tüketilmekte, içkinin verdiği coşku bir eğlence havasında özendirilerek sunulmaktadır!

Bu tür programları izleyen çocuklar hayatta karşılaştıkları benzer durumlarda sigara ve içki içilmesini doğal bir davranış olarak benimsemektedirler…

Yasa koyucu radyo ve televizyonlarda içki ve tütün ürünlerinin reklamını yasaklamış bulunuyor. Hiçbir biçimde alkol ve tütün mamüllerinin reklamı yapılamaz. Bu sadece ulusal yasalarımız için değil uluslar arası sözleşmelerde de kesin şekilde yasaklanmış bir durumdur. Bunun yanında “gizli reklam” da yasaklanmış olup her türlü programda içki ve sigara ürünlerinin özendirilmesine, öne çıkarılmasına ve reklam gibi gösterilmesine karşı belli müeyyideler getirilmiştir. Ancak sadece yasaklamalarla çocukları ve gençleri televizyonların olumsuz etkilerinden korumak mümkün değildir. Önemli olan bu yasağın gerekliliğine toplumun ve özellikle de yayıncıların inanmış olmalarıdır. Bir yasa ilkesi eğer toplumca benimsenir ve toplumsal hayatın gerekli kuralı olarak görülürse o zaman hukukileşir ve beklenen sonuçlar alınabilir.

Buradan hareketle yasalardaki düzenlemelerin yanında özellikle çocukları televizyon programlarının olumsuz etkilerinden korumak amacıyla Akıllı İşaretler Sistemi ve Medya Okur Yazarlığı gibi sistemler devreye sokulmaktadır. Televizyon programlarında birkaç aydır gördüğünüz akıllı işaretlerin temel amacı, televizyon izleyicilerini program öncesinde içerikle ilgili olarak haber etmektir. Bu işaretlerden biri de olumsuz örnek oluşturabilecek davranışlar içerdiğini haber veren semboldür. Bu kapsamda yer alan görüntüler arasında madde kullanımı, alkol, tütün ve benzerlerinin aşırı tüketimi de bulunmaktadır. Bu tür sahnelerin olduğu programların önüne konulan sembolle izleyiciler uyarılmakta ve bu programda madde kullanımı, sigara ve alkol tüketimi yer almaktadır, dikkat edin, denmektedir.

Bu tür işaretler taşıyan programlar çocukların rahatlıkla ekran karşısında bulunduğu bir saatte değil ileri saatlerde ancak yayınlanabilmektedir. Bu bakımdan Akıllı İşaretler Sistemi''nin temel amaçlarından biri de çocukların madde bağımlılığına karşı korunması olmaktadır. Bu noktada ailelere düşen ekrandaki sembollere bakarak televizyon izlemeleri ve çocuklara izletmeleridir. Yayıncıların da bu konuda hassasiyet göstermeleri ve programlardaki madde, sigara ve alkol tüketimiyle ilgili programları ileri saatlere kaydırmaları bu kampanyaya yapacakları ciddi bir katkı olacaktır.