Türkiye"de toplumun Batı algısı...

Türkiye''de toplumun Batı algısı üzerine zaman zaman dikkat çekici tartışmalar yapılmaktadır. Özellikle son yıllarda gerçekleştirilen bazı çalışmalarda toplumun Batı''ya karşı olan yaklaşımının ciddi bir değişim geçirdiği, bilhassa Amerika Birleşik Devletleri''ne karşı nefret ve düşmanlık duygularının yükseldiği, Batı ile Türkiye arasındaki mesafenin giderek genişlediği şeklinde değerlendirmeler yapılmaktadır. Toplumun Batı karşısındaki duruşu birtakım konjonktürel gelişmelerden etkilenmekte ve değişimler geçirmektedir.

Konjonktürün etkisindeki değişmeleri bir yana bırakırsak Türkiye''de toplumun Batı algısının nasıl bir tablo sunduğu, ne tür olumlu ve olumsuz faktörlerin belirleyici rol oynadığı cevaplanması gereken sorulardır. Temelde farklı algı sorunu düşmanlıkları körükleyebileceği gibi işbirliği imkanlarına da zemin hazırlayabilir. Farklı algıların nerelerden ve hangi tür eylem ve yapılardan kaynaklandığı önemli bir konu olarak önümüze çıkmaktadır.

Son yıllarda geniş tartışma ortamı bulan meşhur “medeniyetler çatışması” tezi, esasta farklı algılamalardan beslenen düşmanlıklar üzerine dayanmaktadır. Buna karşı Birleşmiş Milletler çatısı altında geliştirilen “Medeniyetler İttifakı” projesi de İslam ve Batı dünyalarının yakınlaşmalarını sağlama ve düşmanlıkları bertaraf etme amacına yönelik olmuştur.

Algı temelde bir “imaj” sorunudur. Gerçeklikle imaj arasında bir farklılığın bulunması ayrı bir konudur. Nesnenin veya olgunun kendisi ile onun algılanışı arasında bir fark olabilir. Ancak önemli olan algılanışındaki durumdur. Bir şeyin ne olduğu veya nasıl olduğu değil nasıl algılandığı önemlidir. Bu bakımdan öncelikle Batı''nın Türkiye''de nasıl algılandığı sorusu önemli bir sorudur ve bu soru etrafında gerçekleştirilen araştırmanın bulguları politika belirleyicileri nezdinde son derece yararlı argümanlar olacaktır.

Ankara merkezli SİYASET EKONOMİ VE TOPLUM ARAŞTIRMALARI VAKFI (SETA) bu sorunu bir bilimsel çalışma ile belirlemeye yönelmiş. Türkiye''yi temsilen doksanı aşkın sıradan insanın katılımıyla oluşturulan örneklem grubu ile derinlemesine mülakat yöntemi ile gerçekleştirilen bir araştırma ile Türkiye''nin Batı algısı ortaya konulmuş. Bu tür araştırmalarda genellikle tercih edilen tam yapılandırılmış anketin yüz yüze uygulanmasıyla derlenen bulguların sayısal ve istatistiksel önemi küçümsenmemekle beraber gerçekliğin bir rakam ve oran olarak ifade edilmesi araştırma konusunun anlaşılmasını zorlaştırmakta, nedenleri üzerinde fazla bir şey söylenememektedir. Bu bakımdan “derinlemesine mülakat” yöntemi sosyolojik gerçeğin rakam ve oranlarla ifadesinden kaynaklanan sorunların aşılmasında, başvurulan yegane yöntem olarak öne çıkmaktadır. SETA''nın bu araştırmada “derinlemesine mülakat” yöntemini tercih etmesi, araştırmanın önemini ve güvenilirliğini artırmanın yanı sıra sorunun anlaşılmasını da kolaylaştıran bir tercih olmuştur.

Araştırmada deneklere Batı''nın kültürüne, yaşam biçimine, Batı''nın dini olarak Hıristiyanlığa, genel olarak Batı''ya ve Batı''nın politikalarına yönelik sorular sorulmuş, Batı''ya yönelik hoşnutsuzluk ve tepkinin kaynaklarına inilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın ortaya koyduğu gerçekler her bakımdan önemli ve ısrarla üzerinde durulması gereken niteliktedir.

Araştırmanın sonucunu küçük bir alıntı ile özetleyebiliriz: “…Katılımcıların büyük bir bölümünde genel olarak Batı''ya, onun kültürüne ve dinine yönelik toptan bir karşıtlık söz konusu değildir. Bu konularda katılımcıların büyük çoğunluğunda Batı''ya dair sempati ve antipatiyi içeren ''parçalı bir Batı algısı''nın varlığı net olarak görülmektedir. Katılımcılar, Batı''nın dini olarak Hıristiyanlığa karşı ise çok daha saygılı ve bir ölçüde kutsallık içeren bir dil kullanmaktadırlar. (…) Bununla birlikte, katılımcıların neredeyse tamamının, Batı''nın gerek Türkiye''ye ve gerekse İslam dünyasına yönelik politikalarına tepki gösterdikleri de bu araştırmada belirgin bir biçimde ortaya çıkmıştır…” (K. Bülbül-B.B.Özipek-İ. Kalın, Aşk ile Nefret Arasında Türkiye''de Toplumun Batı Algısı, Ankara, 2008)