- “1948 yılında İstanbul''da doğdu. 2001 yılında Sorbon Üniversitesi, Ecole Pratique des Hautes Etudes''den mezun oldu.”Bu kısa bilgi notu, Rıfat Bali''nin, “Sarayın ve Cumhuriyetin Dişçibaşısı Sami Günzberg” (Kitabevi yay., İstanbul, 2007) adlı eserinin dördüncü sayfasında yer alıyor.Paragrafın başında da şöyle bir başlık var: ÖZGEÇMİŞ.Rıfat Bali''nin özgeçmişi bu kadar mı?Demek ki yazarın özgeçmişinde zikre değer iki eylem varmış: 1) doğmak, 2) mezun olmak.Bu iki eylemin arasında da nedense 50
- “1948 yılında İstanbul''da doğdu. 2001 yılında Sorbon Üniversitesi, Ecole Pratique des Hautes Etudes''den mezun oldu.”
Bu kısa bilgi notu, Rıfat Bali''nin, “Sarayın ve Cumhuriyetin Dişçibaşısı Sami Günzberg” (Kitabevi yay., İstanbul, 2007) adlı eserinin dördüncü sayfasında yer alıyor.
Paragrafın başında da şöyle bir başlık var: ÖZGEÇMİŞ.
Rıfat Bali''nin özgeçmişi bu kadar mı?
Demek ki yazarın özgeçmişinde zikre değer iki eylem varmış: 1) doğmak, 2) mezun olmak.
Bu iki eylemin arasında da nedense 50 küsur sene bulunuyor.
Başka?
Bir de Rıfat Bali''nin yazdığı kitapların listesi.
İlk kitabı 1999 tarihli.
Bir araştırmacı, geçmişi aydınlatırken kendisini karanlıkta bırakmamalı; yayıncı ise yazarını okura tanıtacak olan biyografik malumatı iki satırla geçiştirmemeli.
* * *
Rıfat Bali''nin, Türkiye''de dönem dönem tartışılan ve fakat bir türlü açıklık kazanmayan muhataralı ''hâdiseler'' ve ''isimler'' hakkında önem atfedilmesi gereken incelemeleri var. Kendisi bilhassa Cumhuriyet dönemi Türk Yahudileriyle ilgili kapsamlı tedkikler neşretti ve hâlâ da bu neşriyat faaliyetini heyecanla sürdürüyor. Nitekim “Sami Günzberg” hakkındaki kitabı da bu kabilden bir araştırma.
Belgeler, belgeler... Bali âdeta bir belge avcısı. Dikkatli ve titiz. Üstelik gayet azimli de. Kitapları bilgi ve belge bakımından fevkalâde zengin. Lâkin iş yorum kısmına gelince, bilgi ve belge toplamaktan yorulan her tarih araştırmacısı gibi, o da tahlil etmektense tasvir etmeyi yeğliyor. Tahlil edince, kantarın topuzunu kaçırmaktan mı çekiniyor? Hayır!
Kendisini tanıdığım kadarıyla söyleyeyim: Sebep malzeme baskısı. Bali, elindeki malzemeyi yayımlamaktan yorumlamaya fırsat bulamıyor. Öyle ki ''yayımlamak'' demek, Bali için, birikmiş malzeme yığınlarından bir an evvel kurtulmak demek.
Kurtulunca n''oluyor? Ardından yenileri geliyor.
Yorumlanmamış bilgi ve belgeler, tarihe bir katkıdır, sadece bir katkı. Zira bu katkı çoğunlukla onu gerçekten yorumlayacak olanların işine yarar; yetişmesi çok güç olan yorumcuların işine...
Peki bu yorumcular nerede?
Bakarsanız görürsünüz: tv ekranlarında.
* * *
Sami Günzberg, yakın tarihin en önemli isimlerinden biri. Yahudiler onun için özel bir terim kullanıyorlar: “Saray Yahudisi”. Yani merkezle çevre arasındaki irtibatı sağlayan kişi.
Rıfat Bali''nin çalışması, bu meçhul ve esrarlı ismin üzerindeki esrar perdesini hatırı sayılır bir biçimde aralıyor.
Bu diş tabibinin dahil olduğu ilişkiler nazar-ı itibara alınmaksızın yakın tarihin birçok hâdisesi aydınlatılamaz. Günzberg, sadece Türkiye''nin değil, İsrail''in de yakın tarihi açısından önemli. Aradaki fark, bu zatın sadece Türk devlet erkânının dişlerini çekmiş olması. İsrail devletini kuran devlet adamlarına sadece siyasî yardımlarda bulunmuş, o kadar. Kılıcı da, nişanları da orada nitekim.
Bir diş tabibi düşününüz ki II. Abdülhamid''den itibaren neredeyse tüm devlet erkânının dişlerini çekmiş ve sırlarını paylaşmış; evet, hem Halife ve Sultanların, hem de Cumhurbaşkanları ile Başbakanların. Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Celal Bayar, Adnan Menderes... vb.
Şaşırtıcı ama gerçek: mevcut siyasî, idarî ve askerî erkân da neredeyse tam kadro olarak bu listede yerini alıyor.
* * *
Abdülhamid''in mirası (hazine-i hassa) meselesi, kitabın en heyecanlı ve en can acıtıcı bölümlerinden.
Bu diş tabibi için yapılan en iyi yakıştırma şu: “II. Abdülhamid''in Tek Varisi”
Ne yazık ki bu sadece bir yakıştırma değil, gerçek de. Sebebi ise hanedan üyelerinin seviyesizliği, beceriksizliği, açgözlülüğü filân değil, bekâ ve vefa (süreklilik) kavramlarından yoksun devlet erkânımızın o akılalmaz aymazlığı.
İbretle okuduğum nadir kitaplardandı.
Nedendir bilinmez, ibret alınca, insanın içi acıyor.
Notlar: 1) Bugün dostlarla TÜYAP fuarında, Etkileşim Yayınları''ndan çıkan ''hayret'' felsefesine, yani “Göz İzi”ne merhaba diyeceğiz. 2) 6 Kasım Salı günü, 18.30''da Kızlarağası Medresesi''nde Metafizik Soruşturmalara devam. 3) Üsküdar dersleri 9 Kasım Cuma günü, 16.30''da Altunizade Kültür Merkezi''nde başlıyor.
