İslâmcılar, değişim ve demokrasi

Graham E. Fuller''in Le Monde Diplomatique''teki yazısı, geçen ay, İslâmcılar ve Demokrasi adıyla Türkçe''ye çevrilerek Radikal gazetesinde yayımlanmış (19-20 Eylül 1999); hatta aynı günlerde de Yusuf Kaplan tarafından Yeni Şafak''ta tanıtılmıştı. Yargıtay Başkanı''nın Türkiye''nin gündemini işgal eden o meşhûr nutkunun akisleri arasında kaybolup giden bu yazıyı -belki hakkında bir değerlendirme yazısı yazarım düşüncesiyle- kesip saklamıştım; ama olmadı, yazamadım. Geçenlerde bir vesileyle dosyaları karıştırırken tekrar karşıma çıkıverdi ve bu sefer -belki bir işe yarar ümidiyle- Fuller''in söylediklerini dikkatinize sunmaya karar verdim. Çünkü bu CIA görevlisi stratejistin tesbit ve telkinlerinin, Türkiye''de olup bitenleri yorumlamakta güçlük çekenlerimiz için gayet açık îmalar içerdiğinde kuşku yok!

- "Asıl soru şu: müslümanlarla demokrasi arasındaki ilişki nasıldır, müslümanların istediği nedir?"

Fuller, kendi sorusunu kendisi cevaplıyor:

- "Demokratik görüşler, geniş İslâmî düşünür çevrelerinde yaygınlık kazanmakta. Ancak bu, Batı sistemlerinin tartışmasız kabulünü savundukları anlamına gelmiyor. Onun yerine İslâmî kavramlardan şûra aracılığıyla demokratik ilkeler çıkarmaya çalışıyorlar ki bu görüşe göre: hükümet halkın dileklerini yansıtmalıdır, bunun için gerekli olan akıl yeteneğini de Tanrı insanlara bahşetmiştir."

Bu sözlerin, II. Abant bildirisindeki akıl-vahiy ilişkisini tanımlayan maddelerle bir alâkasını kurmakta zorlanıyorsanız, size, şu satırları dikkatlice okumanızı tavsiye ederim:

- "Modernist İslâmcılara göre, önemli olan metin değil, bağlam''dır: Peygamber''in yaşadığı dönemde geçerli olan yasaların oluştuğu bağlam''ı gözönünde bulundurmak gerekir. Bazılarının savunduğu: çağdaş koşulların ışığında bu yasa ve kuralların yeniden yorumlanmasıdır."

Türkiye''de yorum''un öznelliğine/çoğulluğuna yönelik yoğun ilginin ardında yatan temel etmenin siyasal karakteri anlaşılmadıkça, Fuller''in şu sözü de -tıpkı diğerleri gibi- havada kalacaktır:

- "İslâmî bir yeniden yapılanma yaşanıyor ve bu konuda canlı tartışmalar sürüyor. İslâmî bir devletin ne demek olduğu veya nasıl birşey olması gerektiği konusunda bir uzlaşma yok. Ancak İslâmcılar, çağdaş toplum için İslâmî metin ve yasalardan yeni anlamlar çıkarma konusunda kararlılar."

Başkalarının söylediklerinin altına imza atmanın moda olduğu günümüzde, aşağıdaki ifadenin altına imza atacak müslüman sayısının hiç de az olduğunu sanmıyorum.

- Gelenekçi din adamları tarih boyunca sultanları, generalleri ve imparatorları desteklemiş; yani güç karşısında eğilmişlerdir. Bunlara göre: müslümanlar adil olmayan hükümdara karşı ayaklanmamalıdır, çünkü adaletsizlik, kaos ve anarşiden daha iyidir."

Gelenekçi olmayan din adamları ve tabii ki aydınlar, güç karşısında eğilmiyorlar mı? Burası pek önemli değil, önemli olan değişim! O halde şu ifadeyi de imzaya açabiliriz:

- "Peygamber statükoyu koruma amacıyla değil, reform ve değişim amacıyla gelmiştir."

Artık, "reform ve değişim yanlısı bir Peygamber" tasvirinin, aşağıdaki tesbiti haklı çıkaracağından kuşku duymamalıyız:

- "İslâmcı yeniden yapılanma uzun vâdeli bir süreç. Ancak bugünün hızlı dünyasında, Batı reformlarının aldığı süreden çok daha çabuk gerçekleşecek. Bugünkü İslâmcı görüş, statüyü korumaya değil, değişimi getirmeye yönelik. Tartışma konusu olan, değişimin türü ve nasıl getirileceği."

İşte Fuller''in yazısının, etrafında dolaştığı belli başlı unsurlar bunlar... Ne kadar tanıdık ve ne kadar heyecan verici değil mi? İslâmcıların sözümona demokratik yönelimlerini takdir eden, -takdir ne kelime!- demokratlıklarını kendi kaynaklarından hareketle temellendirmelerini teşvik eden bir CIA stratejisti; üstelik millet tam da şu 28 Şubat kıskacının altında bunalmışken... Bu arada Fuller''in, yazısının girişinde "Siyasî İslâm değişime dayanıyor. Bu anlamda moderndir!" tesbitinde bulunup şu tavsiyeyi yapmaktan kendini alamadığını belirtmeliyim:

- "İslâmcı hareketler, değişimi sağlamak ve eski dinazor rejimlerden kurtulmak için temel gereç olarak görülebilir."

...

Artık bu yazıyı İsmet Özel''in yaklaşık 30 yıl önce yazdığı şu satırlarla noktalayabiliriz: "Daha gençken hiçbir şey bilmiyordum ve bilme arzusu bende büyük bir taşkınlık yaratıyordu. Şimdi herşeyi yine BİLMİYORUM, ama ANLIYORUM."