Olacağı buydu: "yandı gülüm keten helvası"

Türkiye''de muhalefetin başına gelenler, bidayetten bu yana değişmedi. İstediğini elde edebilmek için elindeki malın fiyatını artırıp daha fazlasını talep eden uyanık tüccar gibi siyasî merkez de hep daha fazlasını istedi ve bu "fazla"yı vermekten kaçınacağını gayet iyi bildiği muhaliflerinden, ne yapıp yapıp her zaman asıl istediği kadarını almayı başardı.

Muhalefet ise, siyasî merkez''i bugüne kadar hiç yanıltmadı, yanıltamadı ve her zaman olduğu gibi daha fazlasını vermemek kaygısıyla, esasen vermemesi lâzım geleni vermek zorunda kaldı. 10 kuruşluk bir malı, 100 kuruşa almaktan korktuğu için o mala 50 kuruş veren safdil müşteriler gibi, "Şükredelim ki bu kadarla kaldık, ya daha fazlasını verseydik!?" demek sûretiyle kendisini ve taraftarlarını avutmayı hep marifet bildi.

Kabul etmeli ki siyaset, en nihayet bir pazarlık sanatıdır ve her istediğinizi size vermezler, siz de her istediğinizi her zaman alamazsınız. Esas olan alınabilecek olanın fazlasını almak, verilebilecek olanın en azını vermektir. Sabırlı olmalı, dikkatli olmalı, neyi ne kadar satmak ya da almak lâzım geldiğini iyi bilmelidir.

Siyaset''te sabit fiyat garantisi olmaz; alan için de olmaz, veren için de olmaz! Binaenaleyh siyaset''te esas olan, muhtemel yüksek kâr marjını mümkün kılabilmektir; zorunlu kılabilmek değil! Şu halde hiç çekinmeden şu tesbiti yapabiliriz: Siyaset aynı zamanda mevcut imkânlardan yararlanmak sanatıdır!

Bu, tarih boyunca hep böyle olmuş ve meselâ din-devlet ilişkileri bahis mevzû olduğunda, siyasî erkin dine ve halka müdahalesi tek taraflı ve gayr-ı mukayyed bir sûret kazanamamış, din''le devlet arasındaki pazarlıklar her dâim sürüp gitmiştir.

Bu hakikatten gafil olanlar ve din''le devlet arasındaki ilişkinin, bir âmir-memur ilişkisi olduğunu zannedenler hep yanılmış, ne din gerçekte devletin, ne de devlet dinin âmiri sıfatını kazanabilmiştir. Bilakis bazen devlet, bazen din, bazen de hem devlet, hem din kazançlı çıkmıştır. Fakat hep devletin veya hep dinin (mütemadiyen) kazançlı çıktığı bir tarihsel bir süreçten söz etmek imkânı hiç bulunamamıştır.

Osmanlı devletinde din u devlet, mülk ü millet bir idi ve bu birlikten hem din, hem de devlet kazançlı çıkmıştı. Milletin devleti, milletin dini kazançlı çıktıkda, son tahlilde elbette kazanan milletin kendisi olmuştu. Ne zaman "din''le devlet''in çıkarlarının birbirinin tam zıddı olduğu" söylenmeye başladı, işte o zaman sadece dinin veya sadece devletin kazançlı çıkabileceği bir pazarlık zeminini tasavvur edenler ortaya çıktı. Öyle ki dinsiz bir devletin ya da devletsiz bir dinin varolabileceği hayalleriyle pazarlıkların yapıldığı bir dünyada, taraflar geçici kârlarla teselli oldular ve hâlen de olmaya devam etmektedirler. Oysa elde edilenler -kelimenin tam anlamıyla- geçiciydi ve tarihin seyri de göstermekteydi ki bu geçicilik siyasetin doğasında vardı.

Pazarlığı anlamlı kılan, tarafların almak ve satmak zorunda oldukları unsurların miktarı değil, mahiyetidir. Elindekinin ne kadarını gözden çıkardığından ziyade, elinden çıkarması istenilen şeyin mahiyetini gözönünde bulunduran bir satıcı, karşısındakinin, "satılamaz" etiketini üzerine iliştirdiği mallara gözünü diktiğini gördüğünde, o etiketleri malların üzerinden kaldırmayı düşünmek yerine, satabileceği malları dahî satmaktan vazgeçebileceğini karşısındakine ihsas edebilmelidir. Pazarlığı heyecanlı, heyecanlı olduğu kadar da keyifli (kârlı) kılan da bu değil midir zaten?!

Satılamaz etiketini üzerine iliştirmiş olduğu bir mala talip olan müşterilerine -velev ki yüksek bir fiyat vermiş olsunlar- bu malı satmamak konusunda direnemeyen bir satıcı, sırf emaneten kendisine bırakılmış bir malı yüksek fiyatla sattığı için övünebilir mi? Övünebilirse, ona bundan böyle o piyasada ticaret yaptırırlar mı? Müşterileri, hatta rakibleri dahî böyle bir satıcıya saygı duyarlar mı?

Bu suâllerin cevabınının olumsuz olacağı muhakkak. Çünkü ticarette de siyasette de zarar, hatta iflas hoşgörülmüş ve fakat ihanet aslâ bağışlanmamıştır. Türk demokrasi tarihinin en önemli zaafı da işte buradadır. Pazara çıkanlar, "pazarın kurallarına uymak adına" ve "bu kurallara uymanın tevlid edebileceği kârların hayaliyle" kendilerine emanet edilen ve üzerine satılamaz etiketi iliştirilmiş olan eşyayı satarak adam olmaya çalışıyorlar.

Aydınların ve siyasetçilerin sermayesi ihanet olunca ve insan en nihayet satılan o güzelim eşyanın değil emaneten alındığını, bizzât kendi evinden zorla alınıp pazara götürülmüş olduğunu bilince, ister istemez pazarlıklarlar sırasında kopartılan yaygaralara bir kıymet atfedemiyor.

Madem öyle, yeniden bir düşünelim bakalım keten hevası nasıl yanar?!