"Yanan yüreğimizdi; kaybolan ise tarihimiz..."

1912''lerde "Arap, Acem lisanlarıyla uğraşacak zamanda değiliz; yalnız Batı dillerini öğrenelim" diyen bazı garbzedelere Mehmed Akif''in verdiği cevap şöyledir:

-"Sizin bu teklifiniz, tıpkı coğrafya kitaplarından Asya, Afrika kıtalarını artık kaldıralım demeye benziyor. A kuzum, bizim o mütemeddin akvâmın arazisinde bir karış toprağımız yok. Bize orada ne ektirirler, ne de biçtirirler. Biz Asya''da ekeceğiz, Asya''da biçeceğiz. Lâf anlayan beri gelsin!"

Beri gelen kimse olmadı... Hâlâ da beri gelmeye kimsenin niyeti yok gibi... Akif merhûmun dediği doğru çıktı: oralarda bize ne ektirdiler, ne de biçtirdiler... VE "bizi" o hâle getirdiler ki artık kendi topraklarımızda dahî ekemiyoruz ve tabiatıyla biçemiyoruz da... "Çıkmamış candan ümit kesilmez" demiş atalarımız... Tam da herşey bitmiş diyecekken bir umut ışığı yanıyor, arkası gelmiyor belki ama yine yanıyor ve sönüyor... Yanıyor ya... O halde sönmeyebilir, sönmeyecek şekilde tekrar yanabilir, tekrar yıkılabilir... Niçin olmasın? Bu kahrolası söz kahrediyor insanı ve her defasında "Niçin bu sefer olmasın, niçin bu sefer yanmaya devam etmesin, niçin devamı gelmesin?" diye biteviye ümitlenip duruyor insan... Olmuyor, yanmıyor, sürmüyor; lâkin ümit yanıyor, ümit sürüyor...

İşte bu mülâhazalarla sizlere henüz çıkmış taze bir kitaptan söz açmak istiyorum; muhakkak görmeniz ve okumanız gerektiğine inandığım iki ciltlik bir doktora çalışmasından...

Dr. Recep Çelik hazırlamış... Adı: Millî Mücadelede Din Adamları.

Yazar, genç bir akademisyen... Gayretli ve sabırlı... Konusuyla ilgili bulabileceği kaynakların a''zamisine ulaşmaya çalışmış... Başbakanlık Arşivi''nden Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Arşivi''ne kadar, resmî vesikaların bulunduğu birçok kurumda incelemeler yapmış... Taşra dergileri ve gazetelerinden istifade etmeyi unutmamış... Hiç değilse Murat Bardakçı''nın Şahbaba adlı çalışmasında yer alan evrâkı tedkik etmiş olanlar, Millî Mücadele''nin başlangıcıyla ilgili yaygın kanaatlerin vesikalar karşısında nasıl çözüldüğünü iyi bilirler... Bu eserde yeni belgelerle karşılaşıyoruz: Sözgelimi, Mustafa Kemal Paşa''nın İstanbul''dan Anadolu''ya geçerken kendisine örtülü ödenekten tahsis edilen meblağın miktarıyla... "Tahsisât-ı mestûreden...", "Mesârif-i gayr-ı melhûze tertibinden..." ödenen ücretler... Tarihler 19 Mayıs 1919''un sonrasına rastlıyor; belgelerin altında ise Sadrazam Damad Ferid imzası bulunuyor... Çoğu askerî evrak... Ve sanırım tarihçileri yeterince heyecanlandıracak mahiyette...

Milli Mücadelede din adamlarının rolüne gelince, zaten yazar iki cilt boyunca bize bu destanı anlatıyor, Anadolu''nun muhtelif şehirlerinden çıkmış kahramanların birçoğunun hikâyesini yani...

Bu vesileyle ben de size iki küçük anektod aktarayım:

1) Bugünkü MİT''e kaynaklık eden Teşkilât-ı Mahsûsa''nın Reisi, (Mehmed Akif''in en yakın dostlarından ve mesâî arkadaşlarından) Eşref Sencer Kuşcubaşı idi... Bu zâtın geriye bıraktığı bütün metrukât Cemal Kutay''ın eline geçmişti ve bu evrakı -tıpkı Rauf Orbay''ın hâtıratına yaptığı gibi- tarih ilmi açısından hiçbir kıymet ifade etmeyecek şekle soktuktan sonra dağınık parçalar halinde yayımladı. (Sizin anlayacağınız, Amerikan iç savaşını yazanlar için Teksas-Tommiks resimli romanları ne işe yarıyorsa, bu parçalar da ancak o kadar işe yaramaktadır.)

O evrakın âkibetini sormak gafletinde bulunan safdillere şimdi bu zât melül melül bakıp şöyle diyor: "Hepsi yandı!"

2) Milli Mücadele''de din adamlarının rolünü anlatan ilk kitabın yazarı da ne ilginçtir ki yine bu zât... Diyanet yetkilileri, böyle bir kitap hazırlayacağı için kendisine her türlü yardımı yapıyorlar ve Türkiye sathında bütün müftülüklerden Milli Mücadele''ye katılmış din adamları hakkında temin ettikleri yazılı tüm bilgi ve belgeleri saf saf bu tarihçinin ellerine teslim ediyorlar. Sonuçta işte o bilinen ciltlerce büyük (!) kitapçık çıkıyor ortaya... Tabir-i diğerle dağ fare doğuruyor ve Milli Mücadele''de din adamlarının rolü -sanıldığının aksine- tam olarak açığa çıkmış olmuyor.

Sonra?

Ne olacak, Diyanet yetkilileri verdikleri evrakı -işi bitmiş olacağı için- geri istiyorlar; tarihçimiz ise iki elini yana açarak kendilerine şu cevabı veriyor: "Hepsi kayboldu."

Oysa yanan yüreğimizdi, kaybolan ise tarihimiz...