Anayasa: Demokratik yol haritası

Ak Parti''nin yeni yüzlerinden Prof. Zafer Üskül''ün bir gazetede çıkan söyleşisi tartışma konusu olmaya devam ediyor. Atatürk ve Atatürkçülük sözcüklerinin geçtiği bir söyleşiyle ilgili Atatürkçü Düşünce Derneği''nin açıklama yapması doğal da, söyleşi yalnızca o sözcüklerden ibaret değildi; bu sebeple de tartışmanın biçimi hepimizi ilgilendiriyor.

Konunun hepimizi ilgilendirmesinin bir başka sebebi de bir beklenti: Bu Meclis''in sivil bir anayasa yapması beklentisi… Prof. Üskül''ün siyasete ilgi duyması ve milletvekili olmak istemesi, yıllardır seslendirdiği ''sivil anayasa'' talebini hayata geçirmek içinse, Ak Parti''nin daha önce CHP''den aday olmuş bir ismi listesine alması da onun ''sivil anayasa'' talebini paylaştığı içindir. Ak Parti bu dönemin ülkeye ''sivil bir anayasa'' kazandırmak için değerlendirilmesi gerektiğine inanıyor; Prof. Üskül''ün bu işi en iyi yapacaklardan biri olduğunun da farkında…

''Sivil anayasa'' ile ilgili daha ilk cümleler ağızdan çıktığında bazı odaklardan gelen tepkileri nasıl yorumlamak gerekiyor?

Doğrusu bu soruya cevap vermek o kadar kolay değil. Bugünün dünyasında bir ''anayasa'' hazırlamak tepkileri göze almayı gerektiriyor. Demokratik ülkelerin hepsi anayasaya sahip; anayasasız İngiltere''de “Bizim de bir yazılı anayasamız olsun” diyenlerin sesleri işitilmeye başlandı, ama henüz o yolda bir adım atılmış değil. Bilinen tek ''yeni anayasa'' Avrupa Birliği için Valery Giscard d''Estaing başkanlığında hazırlanan metin; hazırlık safhasında kopan gürültüler çalışmayı şimdilik rafa kaldırma sonucunu getirdi.

Anayasalar devleti kuran metinler olduğu için öyle kolay yazılamıyor. Bizde de, son iki anayasa (1961 ve 1982), devlet adına hareket eden bir güç tarafından yazdırılmıştı; askerî darbeler sonrasında… Ülkemizde ne zaman “Yeni bir sivil anayasa yapalım” teklifi gündeme gelse, niyet ve gayreti boşa çıkaran tepkilerle karşılaşılıyor. Böyle giderse ömrü billâh sivil bir anayasamız olamayacak...

“Olmazsa olmasın” demek mümkün değil; çünkü yürürlükte olan 1982 Anayasası, yol boyunca yapılmış hayli yoğun düzeltmelere rağmen, günümüzün ''kurucu metin'' anlayışına hiç uymayan pek çok ayrıntıya sahip. Anayasa yapmak bir heves değil 2007 Türkiye''si için, bir zorunluluk… Türkiye''yi 21. yüzyılda sözü dinlenir bir ülke haline dönüştürmek isteyen siyasi kadroların, ilk hareket noktasının, anayasayı hantallıktan kurtarıp bir demokratik yol haritasına dönüştürmek olması kaçınılmaz.

İyi de siviller izin vermezse sivil anayasa nasıl yapılacak?

Üstlenilen görevin nasıl yerine getirileceği konusunda şu sorulara cevap teşkil edecek bir ''usul'' tespitiyle işe başlamak galiba en doğrusu: Meclis eşzamanlı bir ''Kurucu Meclis'' gibi mi çalışacak? Uzman olarak yalnızca anayasacılar mı çağırılacak, yoksa toplum katmanlarının görüşleri de alınacak mı? Metin hazırlanana kadar yürütülecek tartışmalar kamuoyu önünde mi yapılacak? Hazırlanan metin ne zaman tartışmaya açılacak? Anayasanın halkoyuna sunulması düşünülüyor mu, ne zaman? Bu soruların cevapları önceden verilmeli.

Herkesi memnun edecek bir temel metne ulaşmak herhalde imkânsızdır; ancak herkesi ''mevcuttan daha iyi olduğuna'' ikna etmek de şart. Bunun için de çalışmanın her aşamasında tercihlerin ve arkalarında yatan düşüncenin kamuoyuyla paylaşılması doğru olacaktır.

Prof. Üskül''ün söyleşisine verilen tepkiler, sivil anayasa konusunda bu dönemi de boşa geçirtmeye kararlı çevrelerin hâlâ yerli yerinde ve hâlâ mevzilerini bekler halde durduklarını gösterdi; ''sivil anayasa'' arzusunu taşıyanlar ise suskun ve hareketsiz.

Bu tartışmayı cumhurbaşkanı seçimi sonrasına bırakmakta yarar var. Ancak, ''sivil anayasa'' konusunun gürültüsüz hallolmayacağını da şimdiden bilmeliyiz.