Ansiklopedi böyle diyor

Garip davranışlar sergileyen, daha önce hiç karşılaşmadığımız tavırlarla karşımıza çıkanlar son zamanlarda bayağı arttı. Ağzını bozanlar, ilgili-ilgisiz herkese çatanlar, anlamsız mukayeselerle göz boyamaya kalkanlar gırla… En çarpıcı belirti ise, 22 Temmuz günü ve o gün alınan sonuç konusunda sergilenen muazzam unutkanlık... Biraz yakından bakınca, bir tür ''psikolojik bozukluk'' görüntüsüyle karşı karşıya olduğumuz anlaşılıyor.

“Acaba öyle mi?” deyip araştırmaya başlayınca göz açıcı bilgilere ulaştım.

Psikiyatride ''Post-Traumatic Stress Disorder'' (PTSD) denen, Türkçede ''travma-sonrası stres bozukluğu'' biçiminde ifade edilen bir durum bu... Ansiklopediler, travmatik sonuçlara yol açan sinir bozucu olaylara maruz kalan kişilerde görülen bir rahatsızlık olduğunu yazıyorlar. Sinir bozucu olayın etkisiyle başa çıkılamaması halinde yaşanıyor bu rahatsızlık. PTSD belirtisi, tahmin edilebileceği üzere, olayın yoğunluğu, süresi ve kişinin özelliğine göre değişiyor.

Kimi kolayca atlatıyor bu rahatsızlığı, kimi bir türlü üstesinden gelemiyor.

''Psikiyatri uzmanı'' veya ''psikolog'' değilim, bu sebeple iddiamda ısrarcı olamam elbette, ancak bu alanın uzmanlarının el atmaları gereken pek çok tip görüyorum etrafta. Bazısı belli etmemeye çalışıyor yaşadığı ''şoku''; böyle bir deneyimi içine atmanın ileride daha büyük rahatsızlıklara sebep olacağı düşüncesiyle onlar nâmına üzülüyorum. Kaynaklar yaşanan şokun etkilerinin aylar ve aylar boyu sürebileceğine dikkat çekiyorlar.

Kâbuslar, geriye dönüşler, hissen kopuş, duyguların uyuşması, uykunun kaçması, gerçeklerden kaçış, gerçekle karşılaşınca yaşanan gerginlik, iştahsızlık, dikkatsizlik takviyeli bellek kaybı, sürekli tedirginlik, çabucak gerilme ve saldırganlık… Geçirilen ''şok'' ile irtibatlı PTSD hastalığının belirtileri bunlar…

Yaşanan şoktan sonraki bir ay içerisinde görülen belirtilere ''akut stres bozukluğu'' adı veriliyor. Belirtiler üç ay sürerse kesin PTSD tanısı konuluyor hastaya. Belirtilerin aylar, hatta yıllar boyu sürdüğü durumlar da olabiliyor, buna ''kronik PTSD'' deniyor.

Travmanın sebep olduğu çok şiddetli duygularla hesaplaşamayan kişilerin sürekli kendini yenileyen kâbuslar gördüğü, gün boyu da travmayı yeniden hatırlatan geriye dönüşler yaşadığı biliniyor. Bu da şokun etkisindeki insanlarda sürekli yüksek gerginliğe sebep oluyor. Sinirlilik hali, rahatsız olan kişide, ''ya savaş, ya kaç'' duygusuna yol açıyor. Sürekli gergin, her an tetikte oluyor bu tür kişiler…

Bu rahatsızlığın kişiler üzerindeki iki tipik belirtisi daha var: ''Görmezden gelme'' ve ''ayrıştırma''…

Görmezden gelme: Travma sonrasının belirtileri o kadar rahatsız edici olabiliyor ki, başka kişi ve başka şeylerle temastan kaçınıyor birey; hatta travmayı yeniden canlandırır ve gerginliğe sebep olur diye kendi düşüncelerinden bile kaçıyor… Bu durumda olanlar kendilerini tecrit edip dışarıya kapatıyorlar; üzerlerinde sürekli uyuşmuşluk hali görülüyor…

''Ayrıştırma'': Kişisellikten uzaklaştırma, gerçeklerden kopma ve hatırayla etki arasındaki irtibatı koparma duygusu belirtileri veren bir korunma mekanizması bu da; kişi ''bir başka dünyada'' gibi oluyor… “Çok aşırı durumlarda” diyor ansiklopedi, “Birey açıkça çok-kişilikli olur ve tamamen belleksiz davranışlar içine girebilir.”

Seçim ''travmatik'' bir olaydı, kimileri için ''şok'' ile sonuçlandı; ardından meydana gelen gelişmeleri anlamada belki işe yarar diye sizler için bu konu üzerinde özel olarak çalıştım.