Az umut, çok risk

WASHINGTON- Başbakan Bülent Ecevit hayatının en büyük başarısını mı tadacak, yoksa en ciddi hayal kırıklığını mı yaşayacak? Bu soruya cevap ararken, Ecevit''in, elinden gelse Amerikan başkentine resmî ziyaretini bir kez daha erteletmek isteyeceği gerçeği karşımıza çıkıyor. Devamı 10. sayfada

Ziyarete yüklenen önem, beklentilerin yüksekliği, başarısızlığı âdeta kaçınılmaz kılıyor da ondan...

Aslına bakılırsa, bu gezi, Türkiye''nin Amerika''ya son yıllarda gerçekleştirdiği en ciddi çıkartma. Turgut Özal''dan buyana, bu kadar ünlü ve önemli işadamının katıldığı bir başka gezi olmadı. Geziyi izlemek üzere Türkiye''den gelen gazeteci sayısı bile etkileyici; 75 meslektaş temasları izlemek ve okurlarla seyircilerine iletmek üzere buradalar...

Türkiye, Washington''un kapısına, depremle bir darbe daha almış ekonomisini biraz olsun rahatlatmak için dayanmış bulunuyor. IMF ve Dünya Bankası kaynaklı yardım ve krediler, uluslararası piyasalardan borçlanma girişimleri, dev ABD pazarına satılacak mallar üzerindeki ambargo, Türkiye''nin burada görüşmeye açmayı umduğu -ama bir bölümünden gezi öncesi vazgeçmek zorunda kaldığı- konular...

Amerika açısından, gündemin iki ana konusu var: Biri, Türkiye''nin sistemiyle ilgili düzenlemelere yönelik, diğeri de temelde Yunanistan''la ikili ihtilâfların çözümünü öngörüyor. Türkiye''nin insanlarına daha fazla hak ve özgürlük sağlayan, daha az baskı yapan, aydınlarını ve gazetecilerini hapsetmeyen bir ülkeye dönüşmesi talepleri bir kez daha tekrarlanacak Ecevit''e. Bu arada, Kıbrıs düğümünün çözülmesi, Heybeliada''daki ruhban okulunun açılması gibi konular da masaya getirilecek.

Masanın iki tarafında oturanlar açısından da, görüşmelerin alacağı biçim, önem taşıyor. Sistemini elden geçirmesini arzu eden Amerika''nın Türkiye''den talepleri, hiç değilse bazı yönleriyle, Ecevit''in gönüllü olarak üstlenebileceği bir misyon değil; kaldı ki, bugünkü hükümet iç dengeleri ve dış destekleri bakımından demokrasi konusunda rahat hareket etme imkânından mahrum. Türkiye içeride kendinden beklenen her jesti yapsa, uluslararası arenada bugüne kadar kaçındığı her tâvizi verse dahi, karşılık olarak beklediği ekonomik rahatlamayı ABD''den bulamayabilir. Bir yıl içerisinde görevini yeni seçilecek başkana teslim edecek Bill Clinton''ın hareket alanı, bütçe açıkları yüzünden, çok dar çünkü.

Böyle bir ortam, daha çok beklentilerin yüksekliği açısından, iki taraf için de tehlikeli olabilecek hayal kırıklıklarına yol açabilir. Başbakan Ecevit''e yol arkadaşlığı eden işadamları, hem bireysel olarak kendileri için, hem de Türk ekonomisinin geneli için ABD''den yeşil ışık yakılmasının ne kadar önemli olduğunun bilincindeler; bırakın ışığın kırmızıya dönmesini sarıda kalması bile bir çok işadamının hayatî dengelerini sarsacaktır. Buna karşılık, Türkiye''nin bugüne kadar izlediği dış politika çizgisinden sapması anlamını taşıyan her yeni unsur, bu hükümetin baskıyla dize gelmesi biçiminde yorumlanacağı için ayrı bir tehlike teşkil ediyor...

Bu gezinin, Bülent Ecevit''in şahsıyla ilgili bir olumsuz yönü daha olacak: ''İmaj''... Kendisini yakından izleyenlerin bildiği üzere ciddi sağlık sorunları yaşıyor DSP lideri; bazen günlük programını etkileyecek olumsuzlukta sorunlar bunlar... Bugüne kadar, temasları kontrollü götürüldüğü ve kendi istediği şartlarda medya önüne çıktığı için sorunlar fazlaca göze batmıyordu. Şimdi, ilk kez, ülkenin öndegelen işadamları ve deneyimli gazetecilerinin gözü önünde bir hafta geçirecek; bu durum, sağlığıyla ilgili söylentilerin daha da yaygınlaşmasına yol açabilir.

Her yurtdışı ziyaret, kendi içerisinde riskler ve umutlar taşır. Başbakan Ecevit''in Washington ziyareti, beklentilerin en yüksek olduğu bir dönemde gerçekleştiği için, umudu az, riski yüksek bir ziyaret. Türkiye, içinde ciddi sıkıntılar yaşanan, dışında hareket alanı kısıtlı bir ülke; eleştirilere mâkul cevaplar vermekte zorlanıyor, doğru olanı her zaman kolayca yapamıyor. Gerçekleştirilen bölük pörçük iyileştirmeler, ne içeride ne de dışarıda kimseyi tatmin etmiyor.

Bu durum, Ecevit''in ziyaret programına da yansımış görünüyor. Birinci sınıf bir karşılamaya muhatap olmadı Türkiye başbakanı. Şu satırları yazdığım sırada Beyaz Saray''da Bill Clinton''la görüşeceği biliniyordu, ama görüşme saati henüz kesinleşmemişti. Eşi, başkanın eşiyle karşı karşıya gelmeyecek bile. ABD dışişleri bakanı Madeline Albright''ın gezi öncesinde yaptığı konuşmalar ve verdiği mülâkatlar çok da saygılı bir üslup yansıtmıyordu. Bu gezi, başbakan Ecevit''in, "Keşke bir kez daha erteletebilseydim" temennisinde bulunacağı biçimde başladı.

Umarız, burada, Türkiye açısından beklenenden büyük hayal kırıklığı yaşanmaz.