Bakanı dinlerken...

Önceki akşam, bir grup meslektaşla birlikte sohbet fırsatı bulduğumuz Prof. Türk kendisine yönelik yayınlardan rahatsızlığını açık sözle dile getirdi.

En sorunlu alan yargı, en sıkıntıdaki bakan da adalet bakanı, buna hiç kuşku yok: Af girişiminin akamete uğramasının da etkisiyle cezaevi eylemlerinin biri bitip diğeri başlıyor... Türkiye''nin ünlü kaçakları ya teslim ediliyor, ya da kendiliklerinden teslim oluyorlar... Abdullah Öcalan''ın idam kararı Avrupa Birliği''ne (AB) adaylık sürecinde -aşağı tükürsen sakal yukarı tükürsen bıyık cinsinden- gerçek bir sorun... Bir hukuk profesörü olan adalet bakanı Hikmet Sami Türk bütün bu sorunlarla baş etmek zorunda ve bayağı zorlanıyor...

Önceki akşam, bir grup meslektaşla birlikte sohbet fırsatı bulduğumuz Prof. Türk kendisine yönelik yayınlardan rahatsızlığını açık sözle dile getirdi. Eleştirilerin haksız -bazen de insafsız- olduğu kanaatinde bakan. Sorunların temelinde yılların birikimleri yatıyor; ayrıca Türkiye''nin ''Avrupalı'' kimliği de hareketlerini kısıtlıyor... Öcalan''ın idamı ve Alaeddin Çakıcı benzeri kanun kaçaklarının sorgusu gibi kamuoyu önünde cereyan eden tartışmaların ardında bu gerçekler yatıyor. Bakanın görüşü bu.

Bir kaç saat süren görüşme sonunda bende uyanan fikir şu oldu: Tartışmalar Türkiye''nin AB''ye uyumu sürecinde artarak devam edecek; aslında yaşadığımız, ''milli hukuk'' anlayışından ''evrensel hukuk'' anlayışına geçiş sürecinin cilveleri...

İmza atılırken sıradan bir jest gibi görünen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''ne (AİHM) bireysel başvuru hakkı, Türkiye''nin kendi suçlularına istediği gibi davranmasını engelliyor. 1957''de taraf olunan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) de, geçmişte fazla önemsenmese bile, AB''ye aday bir ülkenin asla gözardı edemeyeceği uluslararası bir yükümlülük teşkil ediyor bugün. "Çakıcı''yı sorgulayıp bütün bildiklerini öğrenelim" denildiğinde, "Hayır yapamazsınız" itirazı bu uluslararası belgeler yüzünden. Ya da, "İdam kararı hazır çıktı, AİHM''nin tedbir kararına aldırmadan sallandıralım Öcalan''ı" görüşü, "O zaman Avrupalı kurumlardan dışlanırız" gerekçesine çarpıyor.

PKK terör örgütünü yıllarca yönetmiş, 30 bin insanın ölümünden sorumlu birinin avukatlarıyla bu kadar sık görüşmesi, onlara aktardığı görüşlerin gazetelerde kendine yer bulması ''fazla lüks'' gibi duruyor sözgelimi. Oysa, hem Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu (CMUK), hem de AİHS dâvâ süreci devam eden tutuklu ve hükümlülere avukatlarıyla görüşme kolaylığı sağlama zorunluluğuna yer veriyor. Çakıcı''yı sorgulamanın önünde fiziki bir engel yok elbette; ancak böyle bir girişim, Fransa''nın iadeyi bağladığı şartları duymazdan gelmek anlamı taşıdığı için, başka suçluların iadesini imkânsız hale getirebilir. Zaten, bir çok ülke, yasalarda idam cezası var olduğu için, bakanlığın "Bizde 1984''ten beri bu ceza fiilen uygulanmıyor, yapmayı tasarladığımız değişiklikle idamı ceza hukukumuzdan bütünüyle çıkarıyoruz" yazılı garantilerine rağmen, suçluları iade etmeye yanaşmıyor...

Belki, Prof. Hikmet Sami Türk''ün yerine bir başkası adalet bakanlığı koltuğunda oturuyor olsaydı, kopacak gürültüleri göze alıp ülkenin başının ileride ağrımasına fazla önem vermeyebilirdi. Kamuoyunun istediği gibi sorgulansaydı Çakıcı, herhalde bakanı alkışlar, Fransa ve başka ülkeler itiraz ettiğinde "Onlar zaten önyargılı" deyip geçerdik. Başka suçluların iade edilmemesini de aynı önyargılara bağlamak zor olmazdı bizler için. Ancak, biraz Prof. Türk''ün kişisel tercihleri daha çok da AB sürecinin yüklediği titizlik yüzünden, hiddetimizi içimize gömmemiz gerekiyor.

Bakanla geçen akşamdan önemli izlenimler şunlar: Öcalan''ın idamı konusu hükümetin kararına bağlı; ancak infaz için karar alınması ''ülkenin daha büyük çıkarları'' sebebiyle epey zor görünüyor. Çakıcı eldeki dosyalar sebebiyle sorgulanamıyor; ama kendisi isterse veya bir başka dâvâda tanıklığı söz konusu olursa bildiklerini açıklamasına bir engel yok. Bakan, savcıların bu yola başvuracakları görüşünde.

Adalet bakanlığı, yıllardır, çeşitli yasalarda köklü değişikliği, bazılarının ise bütünüyle yeniden yazılmasını öngören adlî reform üzerinde çalışır. Bazı yasalar üzerindeki çalışmalar tamamlanmak üzere. Bakan Türk, yarım kalan af girişiminin tamamlanmasından yana; önümüzdeki günlerde bir hamle daha yapılacak gibi. Birer ve üçer kişilik yerleşim yeniliği getiren F-tipi cezaevlerinin devreye girmesiyle, cezaevlerindeki sorunların azalacağına inanıyor. İsyan girişimlerine sert cevap verilmemesi yanlısı bakan ve "Bizim görevimiz, cezaevlerinde bile şahsi güvenliği sağlamak" diyor...

Adalet bakanı dediklerinde haklı olabilir, ama kendisine hak vermemeye kesin kararlı bir cephe karşısında işi çok zor.