Bedelli askerlik

Depremin yan ürünlerinden biri olarak ortaya atıldı ''bedelli askerlik'' uygulaması; ancak toplumda uzun zamandan beri beklendiği için fazla bir gürültüye sebep olmadı. Oysa, belli yaşın üzerinde olup para ödeyebilenler için süreyi kısaltan uygulama, askerliğin zorunlu olduğu ülkemizde, pek çok kişiyi olumlu veya olumsuz etkiliyor.

Bedelsiz uygulamasından elde edilecek maddî kaynağın deprem yaralarını sarmakta kullanılacak olması girişimin anlayışla karşılanmasını sağlıyor. Bir adım daha atılmalı ve girişim Türk ordusunu ''profesyonel'' hale getirip modernleştirmek için bir fırsat olarak kullanılmalıdır.

Silâh altında 700 bin civarında asker bulunduran dünyanın sayıca en kalabalık ordularından birine sahibiz. Askerliğin zorunlu olduğu nâdir Avrupalı ülkelerden biriyiz. Belli bir yaşın üzerindeki her Türk erkeği askerlik görevi yapmak zorunda. Bu durumun toplumsal yararları olduğu kuşkusuz; buna karşılık, başka amaçlarla kullanılabilecek ekonomik kaynakların savunma harcamalarına gitmesi gibi olumsuz bir etkisi de var. Zorunlu askerlik ile profesyonel askerlik farkı da bizim aleyhimize; Türkiye''ye benzer ülkelerin orduları, genellikle, görevleri savaş sanatını öğrenmek ve uygulamak olan profesyonellerden oluşuyor. Son yıllarda, terhis olan çavuşları silâh altında tutmaya devam eden bir sistem bizde de uygulanmaya başlandı; Türk Silâhlı Kuvvetleri''nde bu yolla profesyonelleşmenin yüzde 15 düzeyine çıktığı söyleniyor.

Bedelli askerlik kalıcı bir uygulama değil elbette; ancak verilen kararı kalıcı bir sisteme kavuşturmak ve profesyonelleşmeyi hızlandırmak mümkün. Birkaç basit ve uygulanabilir adımla, Türk Silâhlı Kuvvetleri, bugünkünden daha güçlü ve daha işlevsel bir ordu haline getirilebilir.

Bedelli askerlik yapabileceklerin 200 bin kişiyi bulması bekleniyordu, oysa kayıt yaptıranların sayısı 65 bin ile sınırlı kaldı. Bir kere, başvuruları beklenen düzeye ulaştırmak için, haktan yararlanacakların "1 Ocak 1973 doğumlular" olarak tespit edilmiş olan yaşını biraz daha indirmek ve halen silâh altında bulunanlardan haktan yararlanmak isteyenleri de kapsayacak biçimde çerçeveyi genişletmek gerekiyor.

Para ödeyerek uzun süreli askerlik görevini kısaltma hakkı kazanmak geçici bir tedbir; bu tür tedbirlerin haktan yararlanamayanları rahatsız eden bir etkisi olması kaçınılmaz. Buna karşılık, haktan yararlananları tadına tam varamadıkları bir ''imtiyaz'' hissine kavuşturması da aslında fazla hoş değil. Oysa, daha kapsamlı bir düzenleme ile, muaf olacaklara ödettirilecek bedelle askerliğin bütünüyle profesyonel hale getirilmesi kurumsallaştırılabilir.

Üyeleri Milli Güvenlik Akademisi''nde eğitim görmüş sivil ve askerlerden oluşan Ulusal Güvenlik ve Stratejik Araştırmalar Derneği, başkanı Cengiz Özdiker''in duyurduğu bir dizi öneri ile, kamuoyuna bu konudaki görüşlerini duyurdu. Bütünüyle ele alındığında, dernek, ordunun profesyonelleşerek işlevselleşmesini hedef ilân ederken, bedelli askerliğin akılcı biçimde uygulanmasını istiyor. Bedellinin maddî karşılığının ve sürenin keskin hatlarla belirlenmesi yerine, bunların fonu zenginleştirecek tarzda esnek tutulması tedbiri öngörülüyor. Buna göre, çok kısa askerlik yapmak isteyen fazla para ödemeli; memurların ödeyeceği bedel de maaşa endekslenmeli. Bir başka öneri de, yurtdışından geleceklerin en müsait oldukları vakitte silâh altına alınması. Dernek, uzun dönem askerlik yapmışlar ile terör şehitlerinin ailelerini rahatsız etmemek gereğini de özellikle vurguluyor.

Kalıcı düzenleme şu olabilir: Bu dönemin bedelli askerleri ödeyecekleri bedelle depremin yaralarını sararlarken, aynı uygulamanın sürekli hale getirilmesi durumunda, bedel ödemek isteyenlerin sağlayacağı kaynak ordunun profesyonelleşmesi için kullanılabilir. Bedelli askerler, kısa süreli eğitimlerine ek olarak, eğitim yenileme amacıyla, çok kısa sürelerle zaman zaman silâh altına alınabilir. Türkiye, ne yapıp edip, askerlik kurumunun ana esaslarını zedelemeden, daha da modernleştirecek biçimde ordusunu bütünüyle profesyonel hale getirmeye bakmalı.

Bedelli askerlik uygulaması işte bu fırsatı veriyor.