Bir başka açıdan İran

İran''daki olayların hangi istikamete doğru yönlendiğini fark ediyor musunuz? İran''da da, galiba, bizde dengeleri alt üst eden sürece benzer bir dönem başladı. Bundan sonraki her yeni gelişme, büyük ihtimalle, "İran 28 Şubatı"nın varlığını daha fazla hissetmemize yarayacak.

Önce bizdeki 28 Şubat''ın ''esasta'' ne olduğuna bakalım.

28 Şubat, toplumun özgürlük özlemlerinin zirveye çıktığı, iç ve dış düşman değerlendirmelerine kulak asmadığı bir dönemde oldu. Tehdit değerlendirmelerine kulak tıkayan insanlar, sistem açısından ''tehlikeli'' görülen bir partiyi sandıktan ''birinci'' olarak çıkarttılar. Birdenbire gelmedi; süreci başlatanlar kendileri için en uygun dönemi beklediler. Refahyol''un kendisinin bile savunamadığı hataları üzerine oturdu 28 Şubat. Bazı siyasi gruplara İran, Suudi Arabistan ve Libya gibi ülkelerin, PKK''ya Suriye''nin destek vermesi de gerekçeleri arasındaydı. Sonuçlarını ise beraberce yaşadık: Refahyol düştü, Refah Partisi kapandı, siyasiler sindirildi, özgürlük talepleri dinlenmez hale geldi...

İran''da başgösteren olaylar, bir çok bakımdan, bizdekine benzer bir çizgi izliyor.

Muhammed Hatemi''nin cumhurbaşkanlığına seçilmesi, İran açısından, 1995 seçiminde sandıktan RP''nin birinci parti çıkmasına eş bir olaydır. Cumhurbaşkanı olması beklenen aday Hatemi değildi; adaylığını onaylayan kurul onun halktan bu kadar destek bulmasını beklemiyordu. Seçilmesi toplumun belli alanlardaki taleplerini yükseltti; tıpkı Refahyol''un iktidara uzanmasının toplumun mağdur edildiğine inanan kesimleri üzerindeki etkisi gibi.

Bizdeki süreç bir Milli Güvenlik Kurulu toplantısıyla başlamıştı; İran''da ise, dört ordu komutanı Cumhurbaşkanı Hatemi''ye muhtıra verdiler. 28 Şubat kararları Refahyol''un ülkedeki ''gerici'' unsurları azdırdığı iddiasına dayanıyordu; Hatemi''ye verilen muhtırada da, sokaklara dökülen gençlerin ülkeyi ''devrim'' çizgisinden uzak düşürdüğü görüşü dile getiriliyor. İma edilen Cumhurbaşkanı Hatemi''nin tavrının gençleri kışkırttığıdır... Bizdeki süreç hayata geçirilmesi istenen bir dizi kararın kamuoyuna açıklanmasıyla başlamıştı; İranlı generallerin ülkedeki ''yanlış gidişi'' durdurmaya yarayacağına inandıkları talepleri, Hatemi''yi kızdıran bir biçimde, yönetime yakın medya tarafından İran kamuoyuna yansıtıldı.

Son bir kaç gündür İran''da bizde sürecin başlarında yaşananlara benzer gelişmeler gözleniyor. Cumhurbaşkanı Hatemi''nin destekçilerine birbiri ardına darbe vuruluyor. ''Hatemici'' bilinen yayın organları hakkında soruşturmalar açılıyor, bazısı kapatıldı. Cumhurbaşkanından gelen itirazlar işitilmiyor bile.

Eğer şu ana kadar kurulan benzerlikler yanılsama değilse, bundan sonra olabilecekleri tahmin etmek de zor değil. İran''daki güç merkezleri, Cumhurbaşkanı Hatemi''yi görevden almak için çaba harcayacak, son 2,5 yılda görülen açılımları tersine çevirmek için bahaneler icat edeceklerdir.

En büyük bahane, öğrenci hareketlerinin ardında ''yabancı destek'' varlığıdır. Yönetime göre, öğrenciler, CIA ve Türk istihbaratı tarafından kışkırtıldılar. Ankara tarafından ısrarla yalanlanan Türk uçaklarının Piranşehr üzerine bomba attıkları iddiası bu çerçevede anlam kazanıyor: RP''nin İran, Suudi Arabistan, Sudan ve Libya gibi ''yabancı'' ülkelerle ''işbirliği yaptığı'' söylentileri bizim toplumun koruma mekanizmalarını yok etmekte başarılı olmamış mıydı?

İran''da başlayan sürecin hedefi, belli görüşlerin toplumda temsilini engelleyecek düzenlemelere gitmek, ülkeyi ''muzır'' görülen telkinlere kapamak, ilk seçimde sandıktan istenilen sonucu çıkarmanın yollarını aramak olursa hiç şaşmamalı. Tabii eğer başarıya ulaşırsa...

Bu paralellikleri kurmamızın sebebini de kaydedelim: İdeolojinin niteliği farklı olsa bile baskıcı sistemlerin genel mantığı birbirine çok benzer.