Bir barış projesi

WASHINGTON

Filistinliler ile İsraillileri bir araya getirmekten daha zor olan, bunu, bir başka ülkenin topraklarında gerçekleştirmektir. İki kesim arasına ''arabulucu'' olarak girmeye kalkışan her ülke yıllar içerisinde bu gerçeği yaşayarak öğrendi. Şimdi de sıra Türkiye''de. Filistin ve İsrail''den işadamlarını Washington''da buluşturmayı amaçlayan TOBB yetkililerinin müthiş bir uğraş vermesi gerekti.

Türkiye ''barışa hizmet'' amacıyla bir süredir çaba gösteriyor; Filistin ve İsrail''i eşit düzlemde aynı masa etrafında buluşturmayı amaçlayan ''Ankara Forumu'' bu çabanın en önemli unsurlarından biri. İsrailli ve Filistinli işadamları, TOBB üyesi Türk işadamlarıyla birlikte, 2005 yılı nisan ayında ilk kez Ankara''da bir araya gelmişti. O günden bu yana aynı amaca hizmet etmek üzere dört toplantı daha yapıldı; beşincisi için tarafları Washington''da buluşturmak, galiba organizasyonu en zor girişim oldu.

Bunu da doğal karşılamak gerekiyor. Her şeyden önce iki toplum arasında ''güven inşası'' için yapılıyor bu toplantılar; oysa zaten yerlerde sürünen ''güven'', İsrail''in barışı önemsemez davranışları yüzünden büsbütün yaralanıyor. Ankara Forumu''nun en önemli projesi, işsizliğin had safhada olduğu Filistin''in Gazze şeridindeki Erez bölgesinin bir ''sanayi sitesi'' haline dönüştürülmesi; oysa geçen yıl yaşanan ''rehine krizi'' sırasında en büyük tahribatı açtığı füze ateşiyle Erez''e yaptı İsrail ordusu…

İsrail de bu projeye önem verdiği iddiasında; Türkiye''nin projeyle ilgili taleplerine hep olumlu cevaplar veriyor Olmert Hükümeti… Erez''de kurulacak sanayi sitesinin güvenliğinin sağlanması, imalâthane ve fabrikalarda üretilecek sanayi ürünlerinin üçüncü ülkelere satışının kolaylaştırılması için hazırlanan belgelere imza atmaya hazır olduklarını bildiriyor İsrailli yetkililer… Proje için çalışan Türklerin Filistin''le temaslarına engel çıkartmıyor, Ankara Forumu toplantılarına katılacak Filistinli işadamlarının seyahatlerini kolaylaştırıyor…

Son toplantının dün Washington''da yapılıyor olması ve toplantı mahalli olarak Amerikan Kongresi''nin seçilmesi, Forum''un fikir babası ve projenin yürütücüsü Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) açısından bir zamanlama başarısı aslında. Amerikan Kongresi''ne, dolaylı yoldan da olsa, Türkiye''nin dünya ihtilâflarının çözümünde oynadığı ''olumlu rol'' hatırlatılmış oluyor. Ankara, Kudüs, İstanbul ve Tel Aviv''de yapılmış önceki toplantılarda kat edilen mesafe, Kongre''deki son toplantıya katılan Amerikalı politikacı ve uzmanlara, taraflarca doğrudan aktarılmış oldu.

Bu son girişimi yakından izleme fırsatı bulduğum için, İsrail ve Filistin yetkililerini bir araya getirmenin ancak çok büyük zorluklarla gerçekleşebildiğini de görebildim. Filistinli işadamlarına ülke dışına çıkış izni alabilmek, bunu uygun bir tarihe denk düşürebilmek, uluslararası havaalanlarına erişmelerini sağlayabilmek hiç de kolay olmadı. Türk, Filistin ve İsrail işadamlarının Kongre binasında aynı masa etrafında oturduğu görülene kadar heyecan hiç eksilmedi.

Erez türü projeler, ''politikacılar ortada olmazsa halklar daha kolay anlaşır'' felsefesinin bir sonucu; bu felsefenin dayandığı varsayımın doğruluğu başka zeminlerde defalarca ispatlandı. Erez projesinin henüz fazla bir yol almaması, ortada görünmemelerine rağmen politikacıların etkisinden tam anlamıyla kurtulunamadığı için…

Projenin ilk harcının atıldığı günden buyana geçen zaman içerisinde elle tutulur bir mesafe kaydedilememiş olması, Filistin ile İsrail arasındaki temel sorunun çözümünün de henüz uzak olduğunun işareti aslında. İsrail''in silâh üstünlüğünü Filistin üzerinde kullanmaktan çekinmemesi, etrafıyla dalaşan bir ülke görüntüsü vermekten kaçınmaması, uluslararası kuruluşlara meydan okuması, arzu edilen güven ortamını baltalıyor. Erez projesi, bir yönüyle, İsrail''in samimiyet sınavı haline dönüşüyor.

Washington buluşması Amerikan başkentine Türkiye''nin önemini hatırlatan bir olay...