Biz kurtarıcısız yapamayız

Harvard Üniversitesi mezunlarıyla ilişkisini her düzeyde sürdürür. Harvard''ın gelişerek büyümesini sağlamak için kurulmuş ve eski mezunların etkin olduğu ''John Harvard Society'', geçtiğimiz ay sonunda bütün mezunlara bir mektup gönderdi. İstenen, 1636''da kurulan üniversiteye, kurucusu John Harvard''ın izini tâkip edenlerin sahip çıkarak vasiyetlerinde unutmamaları... Mektuba eklenen bir formla, mezunlar, gerekli hukukî işlemleri yaparak, vasiyetlerine Harvard Üniversitesi''ni de katmaya dâvet ediliyorlar. Başkan F. Robert Naka ''dinî'' motifleri bol bol kullanıyor mektubunda.

Aslında bunda şaşılacak bir yön yok; ''dünyanın en büyük üniversiteleri'' sıralamasında her zaman en önlerde yer alan Harvard, ''dinî'' temeller üzerine oturuyor çünkü. John Harvard''ın Boston''a hangi yıl ve hangi gemiyle geldiği, 1638 eylülünde veremden vefat etmeden önce ne kadar süreyle hasta yattığı tamamen meçhul. Mâlum olan tek şey, Harvard kurucusunun bir dinadamı, bir rahip olduğu... Naka, "John Harvard, mirasının bugüne uzanan meyvalarını görebilse, mutlaka şaşırır, ama her dindar ''Puritan'' gibi kendi örneğini izleyenlere şükranını yeterince ifade edemeyebilirdi" diyor mektubunda.

New York Times''ın ''din'' konularında uzmanlaşmış muhabiri Ari L. Goldman, Harvard Üniversitesi ilâhiyat fakültesinde bulunan eski bir belgede, okulun kuruluşuyla ilgili şu düşüncelerin ifade edildiğini aktarıyor: "Allah bizi New England''a sâlimen ulaştırdıktan sonra evlerimizi inşa edip geçimimiz için gerekli imkânları sağladık, ibadethaneler kurup sivil yönetimi oluşturduk. Sonraki en önem verdiğimiz ve yerine getirme çabasına girdiğimiz işlerden biri bilimde ilerlemek ve onu ebediyete kadar sürdürmekti." Goldman, "Harvard''ın ilk ikiyüz yılında, din, her disiplinin ayrılmaz parçası olduğu için, kimsenin aklına bir de ilâhiyat fakültesi açmak gelmemişti" diyor. 1636 yılında eğitime açılan Harvard''ta 1816 yılında ilâhiyat fakültesi de kurulmuş. (A. L Goldman, The Search for God at Harvard, Random House, 1991).

Dinî duyarlılığa sahip insanların, inançlarıyla bilimi bağdaştırma gayretlerinin ne ilk ne de son ürünüdür Harvard. Dünyanın ünlü üniversitelerinin pek çoğu, kuruluşlarını, dinî cemaatlerin gayretine borçludurlar. Lâiklik, ırklar ve renkler arasında eşitlik gibi ilkelerin yerleşmesi her kurum gibi üniversiteleri de değişime zorlamıştır (sözgelimi, Harvard''a Protestan inanışı dışında Hıristiyanların, Yahudi ve zencilerin, hatta kadınların kabulü ancak bu yüzyılda mümkün olabildi). Ancak, bugün bile, çeşitli dinî grup, cemaat ve kiliselerle irtibatlı üniversiteler, sadece ABD''de değil pek çok Batı ülkesinde de, faaliyetlerini sürdürmekte.

Gazetesine daha yararlı olabilmek için, başka dinlerle ilgili sağlıklı bilgilere sahip olma amacıyla, ileri yaşında (35) Harvard ilâhiyat fakültesine kaydını yaptıran (okul ücretini NYT ödemiş, orada geçirdiği bir yıl içerisinde maaşını da kesmemiş) Musevi asıllı gazeteci Goldman, yüksek öğretim dahil (Yeshiva Üniversitesi) bütün eğitimini Musevi Cemaati''nin açtığı okullarda almış. "Harvard''ın ilâhiyat fakültesine kaydolunca dinî inançlarımın zedeleneceğini düşünmüştüm; yanılmışım, tersine dinlerarası diyalog imkânı dünyamı zenginleştirdi" diye yazıyor Goldman (s. 8).

Dünyanın bilimde en ileri ülkesi (ABD), en ünlü üniversitesi (Harvard) ve en itibarlı gazetesini (NYT) odak alan bu bilgileri boşuna vermedim. Gelişmişlikle aramızdaki mesafeyi bu örnekler en çarpıcı biçimde açığa vuruyor: ABD''de, farklı dinden insanlar kendi cemaat okullarında okuyup cemaatleri tarafından kurulmuş üniversitelere girebiliyor. Oradan mezun olanları başka üniversiteler de kabul ediyor. Dinler ve cemaatler arası uyum en gelişmiş biçimiyle yüksek öğretim kurumlarında yaşanıyor. Gazeteler dinî konularda uzman muhabir bulundurup onların görevlerini hatasız yapmaları için yatırımdan kaçınmıyorlar.

Bir de bizdeki durumu düşünün: İmam Hatiplerin kapısına kilit vuruluyor... Cemaat irtibatı ileri sürülüp üniversiteler kapatılıyor... Bünyesinde ilâhiyat fakültesi bulunan yabancı üniversitelerin farklı bir bölümünden alınan diplomaların denkliği onaylanmıyor... Gazetelerin din konusunda en ufak bir duyarlığı bulunmuyor...

Tevekkeli, Washington''dan kurtarıcılara sürekli muhtaç olmuyoruz...