Böyle gitmez

Gazeteci Oral Çalışlar, Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) tarafından 13 ay hapse çarptırıldı. Cezanın sebebi, Cumhuriyet yazarı Çalışlar''ın, Abdullah Öcalan ve Kemal Burkay ile gazetesi adına yaptığı konuşmaları kitap halinde yayımlaması. DGM, kitapta ''bölücülük propagandası'' yapıldığı kanaatiyle bu cezayı verdi.

Türkiye''de fikir ve ifade özgürlüğü üzerinde sınırlamalar olduğu yaygın bir kanaat. Gazetecilik meslek kuruluşları özgürlükleri kısıtlayan yüzlerce yasa olduğunu her vesileyle belirtiyorlar. Uluslararası basın örgütleri de, en fazla sayıda gazeteciyi hapse gönderen ülkeleri sıralarken, Türkiye''ye en ön sıralarda yer veriyorlar. Oral Çalışlar, o istatistikler arasına girecek yeni bir örnek olay.

Kimse özgürlüklerin sınırsız olmasını savunmuyor; ancak görevi kamuoyunu aydınlatmak olan insanların sürekli ceza tehdidi altında görev yapmaları da mümkün değil. Esasen tekel ve kartel eğilimleri yüzünden oto-sansür baskısı altında bulunan gazeteci ve yazarların, gerektiğinde çok acımasız olan yasa maddeleriyle elleri kolları iyice bağlı hale geliyor. Bu durumdan en olumsuz etkilenen ise, ''halkın haberalma hakkı'' çiğnendiği için, kamuoyu oluyor.

''Bölücülük'' iddialı bir gerekçe ilk bakışta doğru gibi görünebilir. "Ülkenin birlik ve düzenini bozmaya yönelik yayınlar yasaklanmalı" diye düşünenlerin az olmadığını biliyoruz. Ancak, bu tür iddialar da dahil olmak üzere, basın özgürlüğünü sınırlayan her kural, aslında, ters etkiler de doğurabiliyor. Gazetecinin görevi kamuoyunu aydınlatmaktır. İmralı Cezaevi''nde tutuklu bulunan ve yakında yargılanmaya başlanacak Abdullah Öcalan ile ilgili savcılık iddianamesinde, onun çeşitli yayın organlarında çıkmış mülâkatlarında anlattıkları da yer alıyor.

İfade özgürlüğünü zedeleyen her yeni gelişme, ülkedeki fikir ortamı üzerinde müthiş olumsuz etkilere yol açıyor. Türk düşünce hayatı zaten kısır; yasalarda bulunan ve böyle durumlarda uygulamaya konulan maddeler yüzünden insanlar iyice ketum hale geliyorlar. Üretildiği halde ifade edilemeyen fikir, bir süre sonra fikir üretimini durdurur. Bugün geldiğimiz noktada, özgün fikir yerine karbon kopyayla çoğaltılmışcasına birbirine benzeyen görüşlerin ortalığı kaplamasının sebebi de bu aslında. Türkiye bu kısır döngüyü kırmak zorundadır.

Anayasa Mahkemesi başkanı Ahmet Necdet Sezer''in "Bütün özgürlüklerin anası fikir ve ifade özgürlüğüdür" sözlerini sarf etmesinin üzerinden çok geçmedi. En üst mahkeme başkanının uyarısını hak edecek ilk gelişmeyi bu cezayla yaşamış olduk. Öcalan''ın yargılanması süreci öncesinde gündeme gelen ve devlet yetkililerinin de hak verdikleri DGM''lerin yapısına ilişkin itirazlar da unutulmadı. En yetkin ağızdan özgürlük çağrıları ve gerekli yankıyı bulan DGM eleştirileri eşliğinde gelen ceza, bu yönüyle de, epey sırıtıyor.

Türkiye fikirden ürkmeyen, görüşlerin cezalandırılmadığı, insanların temel haklarını özgürce kullanabildikleri bir hukuk devleti haline dönüşmeli. Eğer bu yolda gereken düzenlemeler yapılmaz ve kısıtlayıcı ortam sürdürülürse, Türkiye''nin ''hukuk devleti'' olma iddiası havada kalacaktır.

Türk Ceza Kanununun 312. maddesi ve Terörle Mücadele Kanununun 8. maddesi fikir sahipleri üzerinde bir kılıç gibi işliyor. Şiir okuduğu için veya gazetesi adına yaptığı mülâkatı yayımladığı için insanlar cezaevine tıkılıyor. Bunun Türkiye''nin görüntüsünü ne kadar bozduğunu neden bir türlü göremiyoruz?

Fikirler özgür olmalı, çağdaş ve demokrat ülkelerinin hiçbirinde bulunmayan ''fikir suçlusu'' kavramı artık geride bırakılmalıdır.