Çarşaflı demokrat

Dün hemen bütün gazetelerde yer aldığı ve muhtemelen televizyon haberlerine de taşınmış olacağı için görmüş olmalısınız. Yüzü dahil her tarafı siyah örtüyle kapalı Ürdünlü bir kadın, Merve Kavakçı''ya destek çıkmak için yapılan bir gösteride, üzerinde "Democracy should be for all in Turkey" (Türkiye''de demokrasi herkes için olmalı) yazan bir pankart taşımış. Bizim medya, bu ilginç fotoğrafa, "Merve''ye destek böyle olur" başlığını uygun görmüş...

Haberin veriliş tarzından, gösteriye katılan kadın ile elinde taşıdığı pankart arasında bir çelişki görüldüğü anlaşılıyor. Daha önce İran''da yapılan gösterilerin faturası Merve Kavakçı''ya çıkartılmıştı; herhalde Ürdün''deki gösteri de FP''nin ve İstanbul milletvekili Kavakçı''nın zarar hânesine yazılmak istenecektir.

Demokrasi ve lâiklik konularında tek boyutlu bir görüşe şartlanmış kafalara, elinde demokrasi pankartı taşıyan çarşaflı kadın imajı, hiç kuşku yok, olağanüstü garip görünmüştür. Giyim-kuşam ile demokrasi ve lâiklik arasında doğrudan ilişki kuran bir ülke insanı için bu durumun gerçekten garip olduğunu kabul etmek zorundayız. Kadın ne kadar az giyinirse o kadar demokrat ve lâik, ne kadar kapalı (veya örtülü) olursa o kadar az demokrat veya lâik (ya da demokrat ve lâik değil) biliniyor bizde. Fotoğrafa bakan bir çok kişi için manzara kuşkusuz şaşırtıcı.

Ancak, Ürdün''ün Batı''dan en fazla etkilenen, demokrasi ve lâiklik kavramlarının anlamı bilinerek kullanıldığı bir ülke olduğunu unutmamak gerekiyor. Batı''da, özellikle Angloa/Saxon geleneğinde, demokrasiye ve lâikliğe yüklenen anlam, o çarşaflı kadının iddiasını haklı kılacak bir anlamdır. Türkiye''deki bir hemcinsinin, sırf başı örtülü olduğu için siyasi sistemden dışlanması, o çarşaflı kadının zihnindeki ''demokrasi'' kavramıyla da ters düşüyor.

İnsanın ''demokrat'' olması için yaşadığı ülkenin ''demokratik'' olmasının gerekmediğini unutmayalım; demokratik ülkelerde ''demokrasiyi özümseyememiş'' hatta düpedüz ''demokrasi karşıtı'' zihniyete sahip insanlar olduğu gibi, demokrasi ile yönetilmeyen ülkelerde de ''demokrasi âşığı'' insanlar bulunabilir pekâlâ.

Biz ne kadar kızarsak kızalım, Tahran''da ve Amman''da, ellerinde pankartlar, protesto gösterisi yapan kadınlar, Batı''nın çok iyi anlayacağı protesto hakkını kullandıkları için, ''demokratik'' bir davranış sergilemekteler. O kadınlara, kamu alanına girebilmek (sözgelimi siyasi sistem içerisinde söz sahibi olmak, milletvekili seçilmek) için çarşaflarını çıkartma şartını ileri sürenler ise, ne kadar aksini iddia ederlerse etsinler, Batılı anlamda demokrat ve lâik sıfatını taşımayı hak etmiyorlar.

Ürdün''deki kadınlar protestosunu küçümseyen ve ondan kendilerine haklılık payı çıkartanlara biraz düşünmeleri için bir de ev ödevi verelim: Türkiye''ye şu anda egemen olan hava, insanları, duyarlı oldukları konularda gösteri yapma, fikrini toplantılarda ifade etme hakkını kullanmada tutuk davranmaya sevk ediyor; bu yönüyle baktığınızda, acaba Türkiye mi yoksa çarşaflı kadının gösteri yaptığı Ürdün mü daha ''demokratik'' sayılabilir? Bir soru da şu: O fotoğrafta mutlaka üzünülecek bir yön bulmak isteyenler, çarşaflı kadının elinde taşıdığı pankarttan, o kadının bile bizi yeterince demokrat görmediği gerçeğini çıkartıp üzülseler daha doğru bir iş yapmış olmazlar mı?

Türkiye''nin yanlış bir istikamete doğru yol aldığını anlamak için, Merve Kavakçı olayı sonrasında Batı basınında çıkan değerlendirme ve yorumlara bakmak yeterli; ancak işin vahametini artıran, yıllarca kendini "İslâm Dünyası''nın tek demokrat ülkesi" olarak tanıtan Türkiye''nin, o olaydan sonra, hiç umulmadık yerlerce, demokrasi ve lâiklik konusunda sigaya çekilmesidir.

Bir örnek olsun diye, Suudi Arabistan''da yayımlanan es-Suud gazetesinde 17 Mayıs 1999 tarihinde çıkan Merve Kavakçı ile ilgili yorumdan kısa bir bölüm aktarayım: "Liberal demokratik ilkeler vatandaşlara yalnızca temel insan haklarını sağlamakla kalmaz, muhalif olma hakkını ve iktidardaki partiden farklı olan görüşlerini de dile getirmelerini garanti eder. Aynı şekilde, lâik bir ülkede insanlar dini hak ve yükümlülüklerini izin ya da engelleme olmaksızın yerine getirmekte özgürdürler."

Bu yazının çıktığı gazetenin yayımlandığı Suudi Arabistan''ın bir krallık olduğunu, demokrasi ve lâiklik iddiası bulunmadığını hatırlatmak bilmem gerekir mi? Ancak bu durum bir gerçeği değiştirmiyor: Krallık rejimi ile yönetilen bir ülkenin aydını da, demokrasi ve lâiklik gibi evrensel kavramların yanlış uygulamalara âlet edilmesine hoşgörüyle bakamıyor.

Yıllarca Batı''dan eleştirilen Türkiye, demokratik ilkelerin ve din-devlet ilişkilerini birey özgürlükleri ekseninde çözen lâiklik kavramının yanlış algılanıp uygulanması yüzünden, artık Doğu''dan da eleştiri almaya başladı. Yapılanların yanlışlığını anlamak için bu bile yeterli aslında.

Türkiye yanlış yolda; gözü bile görünmeyen o çarşaflı kadının pankartı da, krallık rejiminde yaşayan Suudlu gazetecinin yazısı da bizlere bunu anlatmaya çalışıyor...