CHP"den hareketle...

Türkiye''nin en eski partisi CHP bir süredir bunalım içinde. 18 Nisan seçimlerinde oylarının yüzde 8.5''ta kalması, CHP''yi, Meclis''te temsil edilemez duruma mahkum etti. Partinin son genel başkanı Deniz Baykal seçim yenilgisi üzerine istifa yolunu seçti. İçinde bulunduğu bunalımdan kurtulmayı ve ülke genelindeki temsil sıkıntısını aşmayı amaçlayan CHP''nin kurultayı dün yapıldı.

Kurultaylar, genel kurullar her parti için taze umutlar getirir. Nitekim, CHP''de, dün, Deniz Baykal sonrasının sorumluluğunu üstlenmek isteyen çok sayıda adayın yarışına tanık olundu. Adayların hemen hepsi, genci de yaşlısı da, sosyal demokrat kesimin bildik isimleri... Genel seçimlerde başarısız CHP''nin yerel yıldızları sayılabilecek belediye başkanları da enkaz kaldırma ve yeniden inşa faaliyetinin içindeydiler.

Bazı adayların kişisel özelliklerini ön planda tuttukları görülüyordu; istedikleri, bir defa da kendilerine şans tanınmasıydı. Bazı adaylar ise, ''değişim'' iddiasıyla ortadaydılar; bunların istedikleri de, hapsolduğu dar kulvardan kurtulacak CHP''nin kendisini geniş kitlelere sempatik gösterecek bir açılım gerçekleştirmesiydi. Hepsinin kafasında, hiç kuşku yok, Ecevit-sonrasında, solda, taşların yerinden oynayacağı beklentisi yatıyor.

CHP''nin başındaki sorun ''liderlik sorunu'' mu? Partilerin görüşlerini bizde daha çok liderler belirliyor, yönlendirenler de onlar; bu bakımdan her partide ''lider'' sorunu yaşanması doğal. CHP''yi neredeyse tek gündemli bir parti haline getiren ve 28 Şubat''ta demokrasi denklemi dışına yerleştirenler lider konumundaki insanlardı. Ancak CHP''nin başarısızlığını yalnızca Deniz Baykal ve mesai arkadaşlarına bağlamak sorunu olağanüstü basitleştirmek olur.

CHP''nin temel sorunu, kendisini kurulduğu dönemin Türkiyesi şartlarına sıkı sıkıya bağlamasından kaynaklanıyor. Bu yüzden çağdaş bir sosyal demokrat parti olamıyor CHP. Sosyal demokrasi, dünyada, ideolojik bağnazlığı en az siyasi akım; ancak bizde ''sosyal demokrat'' CHP bu alanda bir istisna teşkil ediyor. CHP''nin temel tercihlerinde yaşadığı kaymalar da ''ideolojik'' saplantısıyla ilgili. Deniz Baykal esasen bu sorunu aşabilecek donanıma sahipti, ancak sonunda, o da, başında bulunduğu partiyi aynı keskinlik içerisine kilitleme kolaylığına düşüverdi.

Deniz Baykal, kurultay sabahına kadar yeniden aday olmayı düşünüyordu; adaylıktan son anda vazgeçti. Başarısızlığı üstlenerek istifa eden Deniz Baykal''ın boşalttığı koltuğu doldurmaya yeniden heveslenmesinin ardında da, CHP örgütünün, sorunu ''kişiliğe'' bağlama yanlışı yatıyor. Yerine tâlip olanları kendisinden daha ''lâyık'' bulmuyor Baykal; dahası, çekişmelerin partiyi bölünme noktasına kadar götüreceğinden de endişe duyuyor. Tabii, yola beraber çıktığı arkadaşlarının eteğine sımsıkı yapışmaları da Baykal''ın yeniden dönüşü düşünmesinde büyük pay sahibiydi.

Bizde, siyaset, biraz da klik işi; lider konumuna gelenlerin yanıbaşında yer alanlar da siyasi kaderlerini lidere bağlıyorlar. İlişkiler neredeyse üç boyutlu; bir boyutunda lider varsa diğer boyutunda onu o noktaya sürükleyen çevresi yer alıyor; üçüncü boyut ise o yakın çevreden aşağıya doğru uzanan ilişkiler... Bu üç boyutlu ilişkiden birinin kopması binlerce insanı ilgilendiriyor. Liderin "Başarısızım, çekiliyorum" demesi yeterli değil; diğer iki boyuttakilerin de çekilme arzusu göstermeleri şart. Bu ise işi müthiş zorlaştırıyor.

CHP özelinde fazla değeri olmasa bile, bizde siyasilerin her olumsuzluğa rağmen meydanı terk etmemesinin biraz basit bir sebebi daha var: Liderliğe ulaşana kadar ve liderliği ele geçirdikten sonra, siyasetçi, çok farklı ilişkiler içerisine giriyor, doğrular kadar yanlışlara da bulaşıyor. Liderlikten ayrılmaları yanlışların ortaya çıkması anlamına geldiği için, liderler, yerlerini terk etmeye asla yanaşmıyorlar. Yaşlılık ve yıpranmışlık ayrılmanın değil koltuğa sarılmanın gerekçesi bizde.

Böyle bir ortamda, CHP''nin çağdaş arayışlar içine girmesi, kendini yenilemesi, Türk siyasetinin geneli için bir umuttu; ama hep beraber ne gördük? CHP, geleneksel yapısından tam kopamadı, tartışmalar liderlikle sınırlı kaldı ve küçük ayak oyunları daha baskın çıktı.

Türk siyasi hayatı her alanda yeniden tanzim edilmeyi bekliyor.