Dandik sınav

Depremle birlikte Türkiye''deki dengeler de yerinden kaydı; devlet ile milletin duruşları iyice ortaya çıktı. Yıkıntılardan yükselen "Devlet nerede?" feryatları zihinleri de sarsmışa benziyor. Bu iyi ve olumlu bir gelişme. Ancak, bu yıl üniversite sınavına giren gençlerden çıkan ve şimdilik pek duyulmayan bir ses daha var ki, yakında arş-ı âlâya yükseldiğinde, toplumun önemli bir bölümünün devlete olan güvenini bütünüyle yitirdiğini daha iyi görebileceğiz.

Bu yıl tek dereceli yapılan üniversiteye giriş sınavında baştan itibaren yaşanan garipliklere kimseler fazla bir ses çıkarmadı. Önce "Soru kitapçığı çalındı" denilerek sınav tarihi bir ay ertelendi. Aradan bunca zaman geçtiği halde hırsızların yakalanmamış olması, sınavın başka bir sebeple ertelendiğini düşündürüyor. Ancak, sınavı yapan kuruma olan güven o kuşkuyu yüksek sesle ifade etmeyi bugüne kadar engelledi.

Bu yıl sınava 1,5 milyon genç katıldı. Bunlar arasından kimlerin hangi fakültelere girmeye hak kazandıkları kısa süre önce açıklandı. İlk 100''e giren gençlerden bazılarının birinci sıradaki tercihlerini kazanamadığı garipliği fark edildi önce; sonra daha başka gariplikler sökün etti: 1000''den fazla okul birincisi genç hiçbir fakülteye yerleştirilemedi sözgelimi; ya da dil sınavında bütün soruları doğru cevaplandırmış adayların bir bölümünün hiçbir yabancı dil programına hak kazanamadığı görüldü. Aynı sınıfta okuyan öğrencilerden notça da daha parlak olanların orta öğretim başarı puanı eklendiğinde başarısız hale düştüklerinin anlaşılması ise olayı tam bir skandal boyutuna ulaştırdı.

Üniversiteye giriş, çok sayıda genci ve aileyi ilgilendirdiği için, ülkemizin en temel konularının başında geliyor. Sınavı düzenleyen ÖSYM''ye olan güven sayesinde, bu yıla kadar, uygulamalarla ilgili en ufak şikâyet işittiğimizi hatırlamıyoruz. YÖK''ün sistemle gereksiz bir radikallikte oynaması bile, sonuçta sınav güvenilir bir kurum tarafından yapılacağı için, sınırlı eleştirilerle karşılandı. Ancak, ÖSYM, şu andaki görüntüsüyle, kendisi hakkında beslenen iyi niyetleri hak etmediği gibi, son sınavla ilgili olarak her gün büyüyen kuşkular giderek devleti hedef almaya başladı. Böyle giderse, deprem sonrasındaki itibar erozyonundan daha büyüğünü, devlet, 1,5 milyon genç ve ailelerinin gözünde ele yüze bulaştırılan bu sınav yüzünden yaşayacak. Kemal Gürüz''ün başında bulunduğu YÖK son üç yılda o kadar politik davrandı ki, farklı eğilimden insanlar, sorulduğunda, "Sınava hile karıştırılmış olabilir" cevabını bile verebilirler.

ÖSYM, o yıllardır bildiğimiz güvenilir bir kurum gibi davranmıyor, hesaplamalarda yanlış yaptığını itiraf etti bile; şimdi de notunu beğenmeyenlerin itirazlarını kabul etmeye başladı. Bu arada, yanlışlığı düzeltme adına listeler karman çorman hale getirdi. Dıştan bakıldığında tam bir karmaşa egemen sınav sonuçlarına. Her yapılan düzeltme gençlerin kalbine yeni bir kuşku düşürüyor. Karşı karşıya olduğumuz skandalın sebebi Gölcük depreminde gördüğümüz türden bir beceriksizlik mi yoksa kasıt mı bunu bile bilemiyoruz. Kasıt kuşkuları her günle biraz daha büyüyor.

Dikkat çeken, bu yılki sınavın daha en başından itibaren yaşanan tuhaflıklar sistemin güvenilirliğini bütünüyle zedeleyecek boyuta ulaşmasına rağmen, ilgililerin suskun kalmayı tercih etmeleridir. ÖSYM ve YÖK, kaynağını bir türlü anlayamadığımız bir mahcubiyetle, seslerini çıkarmıyorlar. Milli eğitim bakanı ortada görünmüyor. Başbakanın skandalın varlığından haberdar olduğundan bile kuşkuluyuz.

Bu tür sistemlerin özelliği, yalnızca kazananları mutlu etmesi değil, kazanamayanların adaletin yerine geldiği konusunda en ufak bir kuşku duymamasıdır. ÖSYM''nin yaptığı sınavlar ve ilân ettiği sonuçlar bu yıla kadar hiç tepki çekmemişti; ancak bugün, bir eğitim programına yerleştirilen şanslılar mutlu görünmedikleri gibi açıkta kalanlar da bunu kendilerinden bilmiyorlar. Başarısızlar da en başarılılar da bu yıl yapılan sınavın âdil olmadığı noktasında birleşiyorlar.

Üniversiteye girme sınavı, sistemi tekelinde tuttuğu için, devletin sorumluluğundadır. Birimleri bu denli büyük hatalar yapmışlar, sorumlu kişiler vahim bir skandala sebep olmuşlar ise, bu noktada, görev de devlete düşecektir elbette. Soru şu: Bir doğal âfete hazırlıksız yakalanan, aradan geçen bunca güne rağmen organizasyon bozukluğunu giderip koordinasyonu sağlayamayan devlet, üniversite kapısına yığılmış gençlerin dertlerini nasıl çözecek, yıkılan güvenlerini nasıl onaracak? Hatanın bedelini istifayla ödeme alışkanlığı yok bizde, sorumlunun istifasını isteyerek bedel ödetme alışkanlığımızı da mı unuttuk?

Sınava bu yıl giren gençler gerçekten çok şanssızlar; eğer YÖK bu zihniyetin elinde devam ederse bundan sonraki nesiller daha şanslı olmayacaklar.