Eski hal muhal

Elbette kolay değildi yüzyılların alışkanlıklarından kurtulmak; bu sebeple imparatorluktan millî devlete dönüşen her ülkede yaşanan sıkıntılar, Cumhuriyet''in ilk döneminde, bizde de kendini belli etti. Bugünkü zihinsel travmamızı biraz da o sürecin çalkantıları yüzünden yaşıyoruz. Avrupa Birliği (AB) üyeliğinin, özellikle Cumhuriyet dönemi alışkanlıkları bakımından, benzeri bir çalkantı sürecini başlatması kaçınılmazdı; bu süreç de kimse için kolay geçmeyecek... Toplumun değişik kesimlerinden yükselen çelişkili sesler tanık olunan toplumsal yırtılma halinin dışa vurumudur.

Türkiye''nin önünde fazla bir seçenek yoktu: Ya, AB trenini Helsinki istasyonunda da yakalayamayacak ve tarihin makas kesme ânını ıskaladığı için, bugünkü hantal devlet yapısı ve kompleksli yönetici seçkinleriyle, sonu belirsiz bir yöne doğru gidecekti; ya da AB adaylığı statüsü elde edip, elbette kolay olmayan, sancılı, ama hiç değilse neye evrileceğinin keşfi kolay bir süreçle irtibat kuracaktı. Şu aşamada söylenecek şu: Türkiye''yi AB trenine bindirdikleri için tebrikleri kabul eden yönetici seçkinler, hiç kuşkunuz olmasın, bunu özgür iradeleriyle yapmadılar. Zirve günü Ankara''da ciddi bir tereddüt hali yaşanması bunun işareti.

Sancıyı bugünlerde en fazla hissedenlerin İslâmî kesim mensupları olması da doğal. Adaylığın ilânıyla başlayan AB süreci, en fazla, bu kesimin temel kabulleriyle çelişiyor. Osmanlı''nın merkez teşkil ettiği tarihin heyecanlı sayfalarını toplumsal hâfızasından bir türlü silemediği için, onun mirasçısı olarak gördüğü Türkiye''yi saflarına dâvette neredeyse çeyrek yüzyıl zorlandı Batı. Aynı tarihin Türkiye''de en fazla etkilediği insanlar İslâmî kesim mensuplarıdır. Buradaki tespitimiz de şu: Siyasetin 1994 sonrasında kaydettiği inişler ve çıkışlar yaşanmamış olsaydı, İslâmî muhalefet yüzünden, AB''ye bu kadar kolay eklemlenilemezdi.

Yakın tarihin karabasan gibi üstüne abanması yüzünden ''Kopenhag kriterleri''ni can simidi gibi gören, ancak yine de, tarihî reflekslerle, Kıbrıs ve Ege''de tâviz verildiği görüşünü seslendirerek itirazını kayda geçiren Fazilet Partisi''ni (FP), bu sebeple, anlayışla karşılamak gerek. FP''nin üzerine oturduğu tarih mirasının kolay kolay kabul edeceği bir deneme değil AB üyeliği. Batı''nın çoğu kez kendini gösteren çifte standardı bir kaygı sebebi. Arkasına takılınan lokomotif, ''Judeo-Hıristiyan'' değer sisteminin yakıtıyla çalışıyor; bunun endişe kaynağı olmaması düşünülebilir mi? Parti olarak FP ve FP''li taban endişesini içine gömmede yine de başarılı sayılabilir.

Kendi hesabıma, ben, AB üyelik sürecini alternatifinden daha fazla tercih ettiğimi hiç gizlemedim. Türkiye''nin yeniden biçimlenen dünyada, özgürlüklerinden soyundurulan kitlelere sahip, ''tarihin kendileri için sona erdiği'' ülkelerden biri haline dönüşmesinin benim gözümde hiçbir câzibesi yok çünkü. Ancak, AB üyeliği de, o üyelik için kat edilecek uzun yol da, özellikle inançlı insanlar için, bayağı meşakkatli ve tuzaklarla dolu; bunu da iyi biliyorum. Çok dikkatle yürünmesi gereken bir yola girdi Türkiye.

İslâmî kesim bu yeni yol konusunda sadece bireysel olarak değil kurumları itibariyle de çok acemi. Ufak tâdilâtlarla hedefe varmasını mümkün kılacak iyi kötü bir yol haritası var herkesin elinde; ancak, bu yeni dönemde, İslâmî kesimin zihniyet dünyası radikal değişikliklere mâruz kalacak, bu kesime mensup bireyler her bakımdan bir yenilenme içine girmeye zorlanacaklar. Kafa konforlarını alt üst edebilecek bir dönüşüm bekleniyor bu kesimden ve buna hiç de hazırlıklı olunmadığı da belli.

AB''ye öfkelenmek veya Türkiye''yi AB''ye sokma kararını kıyasıya eleştirmek, ya da olan biteni ''komplo'' olarak görmek, göstermek en kolay yol; ancak bu yöntemle sonuç almak mümkün değil. Türkiye, geri dönüşü mümkün olmayan bir yola girdi; ayrıca geriye dönüş, çoğu kişiye tezat gibi görünse bile, en fazla İslâmî kesimi olumsuz yönde etkileyecek bilinmezlerin başlangıcı. Metazori olarak Türkiye''yi AB trenine ekleyen yönetici seçkinler, ayak sürüme çabalarında, İslâmî muhalefetin hoşnutsuzluğunu tepe tepe kullanmak isteyeceklerdir; bu da sürecin İslâmî kesim için tehlikelerini daha da artırıyor.

Bu noktada, herkesin, her bireyin, grubun, cemaatin, partinin bir durum muhasebesi yapıp yeni döneme uygun söylemler geliştirmesinde yarar var. Tercihleri yenilemek, farklı yöntemler tespit etmek, dostlukları ve düşmanlıkları bir kez daha gözden geçirmek şart.

Böyle bir alt üst oluş döneminde söylenmiş şu kadim söz günümüzde kulağımıza küpe olmalı: "Eski hal muhal, ya yeni hal, ya izmihlâl."