Gezi öncesi

WASHINGTON- Amerika''ya gelen ilk başbakan Bülent Ecevit değil, ondan önce aynı koltuğa oturan hemen herkes buraya geldi. ABD de onu iyi tanıyor, Başbakan Ecevit de ABD''yi. Türkiye başbakanı Bülent Ecevit''in Amerika gezisinin, bu bakımdan, bu denli önemsenmemesi gerekirdi. Gezi, özellikle Amerikalılar tarafından, belli ettiklerinden de fazla önemseniyor.

Bu sorunun ilk cevabı, Amerikalıların global hesaplarında Türkiye''ye biçtikleri rolle ilgili. Türkiye, Washington''daki politika planlamacıları tarafından önemseniyor. Demokrasisini güçlendirmiş, temel hak ve özgürlüklere saygılı, hukukun üstünlüğü ilkesini baştacı eden bir Türkiye, bu özellikleriyle bulunduğu bölgede ve o bölgenin sınırlarını çok aşan bir coğrafyada etkinliğe sahip olacaktır. Ancak, politikalarını tek bir senaryo üzerine oturtmayan Amerikalılar açısından, içine kapanık, çağın değerlerine sırtını dönmüş bir Türkiye''nin de kıymet-i harbiyesi var; öyle bir Türkiye''yi de kendi çıkarları içinde kullanmayı düşünebilir ABD.

Türkiye''nin bulunduğu coğrafi mekânda hangi ülke bulunsaydı, dünyanın bütününe yönelik planları bulunan bir süpergüç tarafından mutlaka hesaba alınırdı.

Ancak, zamanlamayla ilgili de bir önemi var Türkiye''nin; esasen geziye ''olağanüstü önem'' katan biraz da bu yön. Başkanlıktaki ikinci ve son dönemini tamamlamak üzere olan Bill Clinton kendisini iki uluslararası konuya kilitlemiş görünüyor: Ortadoğu ve Kıbrıs... Ortadoğu barışı konusunda Ehud Barak başkanlığındaki yeni İsrail hükümetinin daha somut adımlar atması bekleniyor; ama fazla bir ilerleme henüz kaydedilemedi. Türkiye''nin Kıbrıs konusunda sıkıştırılması, bir bakıma, İsrail''in, ''yakın dostu'' kimliğiyle Türkiye''yi Clinton yönetimi önüne sunma çabasının da bir sonucu...

ABD, Ecevit''in gezisi öncesinde Kıbrıs konusunda belli bir ilerleme beklediğini birkaç ağızdan ilân etti. Abdullah Öcalan''ın yakalanması öncesinde ilişkileri çok kötü olan Türkiye ile Yunanistan arasında deprem sonrasında başgösteren yakınlık da umutları artırdı. Türkiye''yi Avrupa Birliği''nde görmek istediğine dair Yunanistan''dan gelen mesajlar, önce satır aralarında sonraları açıkça, "Ama önce Kıbrıs" şartına bağlandı. Ecevit gezisi öncesinde Türkiye, gizli-açık bir dizi gelişmeyle, Kıbrıs konusunda ''yeni bir açılıma'' hazır hale getirildi.

Ancak Türkiye''nin, ABD ve Yunanistan''ın bütün beklentilerine cevap vermesi mümkün değil. ABD''nin Ankara büyükelçisi Mark Parris''in "Kıbrıs''ta tâvizi verse verse adı konuyla özdeşleşmiş Ecevit verir" yaklaşımının Amerikan yönetiminde yankı bulduğu, İsmail Cem ile ABD dışişleri bakanı Madelein Albright arasındaki New Yok görüşmelerinde kendini belli etti. Amerika, "Washington''da Kıbrıs''ı masaya yatırıyoruz" mesajı veriyor; Ecevit buna razı olsa bile, Kıbrıs ve Türkiye''yi birbirine sıkıca bağlayan özel şartlar ''tâviz'' beklentilerini hayal kırıklığına dönüştürecek kadar güçlü oysa.

Bu durumda, süpergüçlerle flörte kalkışan her yönetimin bildiği ''yan tâvizler'' gündeme gelebilir. Türkiye, bir yandan Yunanistan''ı rahatlatırken bir yandan da Clinton yönetimine "Başardık" sevincini yaşatacak Kıbrıs''la ilgili bir başka konuda geri adım atabilir. Sözgelimi, Kıbrıs''ın statüsünde ısrarlı olunurken, Rum yönetiminin ''Kıbrıs Cumhuriyeti'' adıyla yalnız başına Avrupa Birliği''ne girmesine yönelik protestosundan vazgeçebilir. Bunun, Kıbrıs''ın daha da büyük bir sorun haline dönüşmesi anlamına geleceği muhakkak. Diğer konu ise, adı konulmamış bir devletin varlığıyla kendisini belli eden Kuzey Irak''la ilgili yeni gelişmelere onay verilmesidir. Bu da, bugünkü yapısı ve uygulamaları yüzünden, Türkiye''nin başına daha büyük bir dert açacaktır.

Bugüne kadar yapılan başbakan gezilerinden bu son geziyi ayıran bir nokta var: Hiçbir başbakan, ABD''ye, Türkiye''nin bugün sergilediği türden bir ekonomik ve idarî zaaf manzarasıyla gelmemişti. Ekonomik darbağozların sıkıştırdığı ve rahatlamak için birkaç yüz milyon dolara "Eyvallah" diyecek bir ülkeye muhatap olduğu Clinton yönetiminin hesapları içerisinde.

Beklentileri ve yapabilecekleri göz önünde bulundurulduğunda, dün Amerika''ya gelen Bülent Ecevit''in kıskanılacak bir tarafı yok.