Görev büyük

Deprem, devleti, apansız ve hazırlıksız yakaladı, bunu hep beraber yaşayarak müşahede ettik; peki de, aradan bir ay geçtikten sonra durum çok mu farklı? Hükümet ve bürokrasi, deprem konusunda, bir ay öncekinden farklı bir görüntü veriyorlar mı? İlk günlerde eksiği hissedilen organizasyon ve koordinasyon şimdi tıkır tıkır işler hale geldi mi?

Deprem bölgesinde insanlar önceki geceyi evlerinin dışında geçirdiler. Daha önemlisi İstanbulluların durumuydu; İstanbul önceki gece söylentilere teslim oldu ve insanlar selâmeti açık alanlara çıkmakta buldular. Depremin insan psikolojisi üzerinde yaptığı tahribat korkunç boyutlarda; moralleri çöken, güvenlerini yitirmiş insanlara her şey yaptırmak mümkün. Ülkenin önemli bir bölümü basit dedikodularla harekete geçirilebilecek bir ''irrasyonellikte'' bugün.

Bunun, ikisi de devletin sergilediği acz durumuyla ilgili, iki sebebi var.

Biri, devletin kurumlarının depremin ilk günündeki kadar perişan bir görüntü sergilemeyi, aradan bir ay geçtiği halde, sürdürmesi. Olağanüstülükler karşısında refleksleri güçlü bir mekanizması olmadığı ortaya çıkan devlet, aradan geçen bir ayda, halka artık dağınıklıktan kurtulduğu hissini veremedi. Depremden hemen sonra, sağ elin yaptığını sol elin bilmediği, insanları kendi başlarına terk eden bir görüntü oluşmuştu; o görüntü sürüyor...

İkincisi de, devlet kurumlarına güven artmadı, azaldı. İlk bir hafta içerisinde aksayan ne varsa hâlâ aksamaya devam ediyor, buna karşılık aksamalara müdahale yok. Kızılay yıprandı, ama yıpranan kadronun elinde olmayı sürdürüyor. Müteahhitler suçlandı, yeniden inşâda ihaleler evleri yıkıldığı için suçlanan müteahhitlere veriliyor. İhmali görülen bürokratlar ise yerli yerinde. Güvene dayalı mutabakat, hiç değilse vatandaş gözünde, devlet aleyhine yıkıldı.

Sarsıntılar karşısında çaresizlik, bir ay öncesiyle mukayese edildiğinde, her zamankinden daha fazla bugün.

Depremin hemen ertesinde koyduğumuz teşhisi birinci ay dolarken hatırlatmakta yarar var: Devlet, epey süreden beri, korkular üzerine oturan bir tehdit değerlendirmesiyle meşruiyetini sağlama çabasında. Refleksleri, 28 Şubat''la dışa yansıyan bir anormalliğe ayarlı; depreme rağmen o refleksler durmuyor. Sağda solda dinî kitap okuyanların "Âyin yapıyorlar" gerekçesiyle derdest edildiği oluyor hâlâ... En ciddi hasarı gören üniversite, onarıma harcayacağı gücünü, başörtüsü yasağını daha da yaygınlaştırmaya saklıyor. "İrtica ile mücadele" bahanesiyle hak ve özgürlükleri sınırlayacak yasa tasarıları için Meclis''in açılması bekleniyor...

Halkı bütünüyle sarsan ve sarsıntıları hâlâ devam eden deprem, devletin hantal ve önyargılı yapısını sarsamadı. Titredik, ama kendimizi gelemiyoruz.

Oysa, özellikle beklenmeyen felâketlerin kapısını çaldığı toplumlar için, devlet, başka zamanlarda görünmese de olacak, ama felâket ânında hâcet kapısı haline dönüşen bir güvencedir. Felâketin zararını asgaride tutan, zora düşenlerin yardımına koşan, vatandaşlarına normal hayatına yakın şartları temin etmede seferber olan bir devlettir çağdaş devlet. Gerekliliğini, ceza verir ve vergi toplarken değil, özellikle olağanüstü ortamlarda başka hiçbir gücün sağlayamayacağı imkânları ortaya dökerek belli eder. Bizdeyse devlet vergi toplamada var, ceza vermede veya verdiği cezayı affetmede de var, ama depreme âcil müdahalede, zararın ortadan kaldırılmasında, yaraların sarılmasında, günlük işleyişin devamında yok...

Rant dağıtmaya, çıkar üleştirmeye deprem ortamında bile devam eden yapısıyla bu devletin, vatandaşı üzerinde dedikodular kadar etkin olamamasına şaşmamak gerekiyor.

Sorun şu: Bir ülke sınırları içinde başka devlet olmuyor; hepimiz eldeki bu devletle yetinmek zorundayız. Ancak, onu hantallıktan kurtaracak, doğal reflekslerini iade edecek, korkular değil sevgiler üzerine oturacak ''çağdaş'' bir yapıya kavuşturarak... "Depremle yaşamaya alışacak" isek, devlet sistemini, sürekli depreme ayarlı daha hassas bir yapıyla değiştirmek zorundayız...

Görev büyük.