Görevin gerçek sahipleri

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) müsteşarı Orhan Güvenen de devlet düzenindeki yanlışlıklara karşı çıktı, hem de bayağı sert ifadelerle... Anayasa Mahkemesi başkanı Ahmet Necdet Sezer''in birkaç ay önce verdiği "Düşünce özgürlüğünün önündeki engeller kaldırılsın" mesajı ve haftayı tartışarak geçirdiğimiz Yargıtay başkanı Sami Selçuk''un ''demokratik cumhuriyet'' talebi ile yan yana konularak değerlendirilmesi gereken bir çıkış onunki de.

Bu üç çıkış, temelde, yıllardır yazıp söylediklerimizin haklılığını ispat ettiği için gönlümüzü okşuyor elbette; ancak, haysiyetli ve onurlu kişilerin bu protestoları, bir başka noktadan, sonuç almada yetersiz kalacak bir önemli eksiklikle malul: ''Devlet içinden bir ses'' üçü de ve bu sebeple, dünyadaki gelişim çizgisiyle tam örtüşmüyor...

Bütün dünyada, demokrasi ve onun ayrılmaz parçası olan hak ve özgürlükler uzun mücadeleler sonucu elde edildiler. Mücadelenin bir tarafında, tahmin edilebileceği gibi, merkezi yönetimler, egemen güçler vardı; diğer tarafta da, sanayi devrimiyle meydana gelen yeni yapılanmanın öncülüğünü üstlenen devletten bağımsız güçler... O güçler, bazı ülkelerde değişimin dinamiği olan burjuva sınıfıydı, bazısında ''zincirlerinden başka kaybedecek bir şeyleri bulunmayan'' emekçiler... Günümüzdeki tabloda daha açık seçik görüldüğü gibi, kalıcı olan, burjuva sınıfı öncülüğünde verilen mücadele sonucu kazanılan hak ve özgürlükler oldu. Yargıtay başkanının ithalini talep ettiği Anglo Saxon çizgisi o tür bir mücadelenin sonucu kazanımların bileşkesidir.

Yargıtay başkanına esin kaynağı teşkil eden özgürleşmeci düşünürlere baktığımızda bu gerçeği hemen görüyoruz: Düşünürlerin hiçbiri uyruğu oldukları devlette herhangi bir resmi göreve sahip değildiler; taleplerini, -özgürlükler ekonomik kalkınmanın motoru olduğundan- olsa olsa mensup oldukları sınıfın çıkarlarını gözeterek ''bağımsız'' bir platformdan dile getiren insanlardı bunlar... Görüş ve düşünceleriyle etkileyerek devleti dönüştürmeyi, eli sıkı egemenleri hak ve özgürlükleri vermeye zorlamayı bu şekilde başarabildiler... Bizim gibi ülkelerde, sınırlı hakların elde edilmesinde, ''dış'' etkiler de önemli roller oynadı.

Türkiye''deki devletin lâçkalığının, hak ve özgürlüklerin eksikliğinin, aslına bakılırsa, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve DPT gibi ''devlet'' kurumlarının başındaki kişilerin umurunda olmaması gerekir. Sonuçta, kısıtlı bir ortamın, rekabeti daraltılmış bir memuriyet alanının ürünü insanlar onlar; bulundukları mevkilere şikâyet ettikleri sistemden yararlanarak geldiklerini göz ardı edemeyiz. Zaten, Sami Selçuk''a yönelik eleştirilerde onun ''devletçi gelenek'' ile irtibatından duyulan şaşkınlığı fark etmemek elde değil. "Anayasa meşru değilse, o da meşru değil" deme garabeti bu şaşkınlık yüzünden...

Haysiyetli ve onurlu birer aydın olan yargı organları başkanlarının dile getirdikleri sıkıntılar da, önerdikleri çözümler de, ülkede yaşanan sorunu bam telinden yakalayan ve gerçekleşmesi gereken tespitler hiç kuşkusuz. Ancak, eleştirileri çok değerli ve geçerli olsa da, çıkışları, ''iç ses'' olduğu için, çözümü getirecek gelişmeleri başlatma gücünden yoksundur. Anayasa Mahkemesi başkanı Sezer''in "Fikir suçu olmaz, düşünce özgürlüğünün önündeki engeller kaldırılmalıdır" diye konuşmasına rağmen, Meclis, kâtilleri affetti de fikir suçlularını cezaevinde tutmayı yeğleyebildi. Yargıtay başkanı Selçuk''un "Anayasa değişsin, cumhuriyet demokrasiye evrilsin" talebi de, göreceksiniz, ilgisiz birkaç anayasa değişikliğiyle savuşturulacaktır.

Devlete yönelik eleştirilerin sonuca ulaşması için, ''dışarıdan'' verdikleri destekle bozuk sistemin ayakta kalmasını sağlayanların tavır alması gerekiyor. Bu sebeple, depremin sarstığı zihinlerde beliren devletin acziyeti görüntüsü, farklı duruşlara sahip gönüllü kuruluşların "Yardımların koordinasyonu sivil topluma bırakılsın" talepleri ve TÜSİAD''ın henüz yarım yamalak da olsa demokratik hak ve özgürlüklere vurgu yapan son açıklaması çok önemlidir. Devlet, kendi ''içinden'' gelen eleştirileri, herhalde fark ediyorsunuz, eleştirilere verilen olumlu tepkiler ve desteklerin kimlerden geldiğini öne çıkartarak, bertaraf etme çabasında. Devletin koruma mekanizmaları, mızıkçılara göz açtırmayacak, bürokrasinin eleklerini Ahmet Necdet Sezer ve Sami Selçuk gibileri sorumluluk mevkilerine bir daha yaklaştırmayacak biçimde çalışır böyle durumlarda. ''İç ses'' eleştirileri dalgalanma meydana getirir, ama yeniden yapılanma getirmez.

Devleti değişime zorlama görevini devletin içindeki haysiyetli ve onurlu itirazcıların sırtına yükleyerek kurtulmak mümkün değil. Görevin gerçek sahipleri biziz: Yani, toplumun bütünü ve aydınlar ve siyasiler...