Kilit taşı

Belki yakında ziyaret edeceği bir ülkeye hoş görünme niyeti rol oynamıştır; belki, başbakanını kısa süre önce ağırladığı bir ülkeyi daha yakından tanıma arzusu...

Sebebi ne olursa olsun, ABD başkanı Bill Clinton''un, itibarlı bir Amerikan üniversitesinde yaptığı konuşmanın önemli bir bölümünü Türkiye''ye ayırması, pek alışılmış bir davranış değil. Özellikle ülkemizi tanımlarken sarf ettiği sözler gerçeklerle örtüşüyorsa...

Clinton''un en çarpıcı tespiti, Osmanlı İmparatorluğu ile Türkiye Cumhuriyeti''nin birer asır arayla iki farklı dönemi belirleme özelliğinin altını çizmesi... 20. yüzyıl, büyük çapta, Osmanlı İmparatorluğu tarafından belirlenmişti; uluslararası düzen, imparatorluğun tasfiyesinden sonra ortaya çıkan şartlara uygun oluştu. Sadece Osmanlı tasfiye olmadı o dönemde, sadece Türkiye Cumhuriyeti adıyla istiklâl savaşı ürünü bir ''millî devlet'' ortaya çıkmadı, başka imparatorluklar da zaman içerisinde dağıldı, ''millî devlet'' sistemi sonraki dönemin temel özelliğini oluşturdu.

Dünya yeni bir yüzyıla girme hazırlığında ve Osmanlı''nın mirasçısı Cumhuriyet bu defa da bütün önemiyle dünyanın karşısında. Potansiyeli çok fazla bir bölgenin kilit taşı durumundaki Türkiye''nin varolan ve edineceği temel değerleri, geniş bir coğrafyayı etkileyebilecek. Türkiye''nin bu önemini idrak edememesi, değişime ayak uyduramaması, yanlışlar yapması dünyanın dört bir tarafını ilgilendiriyor.

Bir yabancı devlet başkanının, epey uzaklardan Türkiye''ye biçtiği değer, başka zeminlerde daha önce karşılaştığımız gibi, hatalı da olabilirdi. Türkiye''yi geri bıraktırmak, birlik ve bütünlüğünü bozmak niyeti taşıyan, olanı büyüterek çağdaşlık çizgisinin gerisine düşüren öğütlerle çok karşılaştık geçmişte. Ancak, ABD başkanı, esasen var olanı, bu topraklarda yaşayan insanların özlemleriyle buluşturan değerleri vurguluyor. Onun kafasındaki proje de, bizlerin yıllardan beri savunduğumuz basit tedbirlerle ''örnek'' hale dönüşebilecek bir Türkiye projesi...

Konuşmada altını çizdiği Türkiye özellikleri şu Clinton''un: İstikrarlı, demokratik, insan haklarına saygılı, lâik ve Avrupa''da yerini almış, Orta Asya ile Orta Doğu''ya açılan ''Müslüman'' bir Türkiye... Demokrasiyi kuralları ve kurumlarıyla özümsemiş, din ve vicdan özgürlüğünü teminat altına almış bir Türkiye siyasî istikrara kavuşurÖ Avrupa Birliği (AB) ile yakınlaşan, ya da AB üyeliğini elde eden bir Türkiye de ekonomik istikrarı yakalarÖ Siyasî ve ekonomik istikrara sahip bir Türkiye ise, Avrupa, Ortadoğu ve Orta Asya için bulunmaz bir nimettir.

Türkiye''nin ''İslâmî'' kimliğinden rahatsızlık duymak da, çağı yakalamış özelliklerini yadsımak da, kimseye bir kâr sağlamaz. Avrupalı olmak için Ortadoğu ve Orta Asya''ya sırtını dönmüş, ya da Ortadoğulu ve Orta Asya''yı yedeğine almış ama Avrupa''dan kopmuş bir Türkiye hülyası kurmak da yanlıştır. İslâmî kimlikten rahatsızlık duyanlar, çağın özelliklerini yadsıyanlar, tek boyutlu Türkiye hülyası kuranlar olabilir elbette; ancak bunların projesi siyasî ve ekonomik istikrar eksikliği yüzünden uygulamaya konulamaz.

Clinton dediği için değil, ama gerçeklerin onbin metre uzaktan bile görünür hale geldiğini açığa çıkardığı için, konuşmada dile getirilenleri önemsiyoruz. Türkiye''nin ihtiyacı olan daha az değil daha çok demokrasidir. İnsan haklarına saygılı, hukukun üstünlüğünü ölçü kabul etmiş, din ve vicdan özgürlüğünü sağlamış çok boyutlu bir Türkiye, kendine güveneceği için etrafıyla da barışık olacaktır. Proje hayata geçtiğinde, bugün ''çözülemez'' sanılan sorunlarının buharlaştığına belki bizler de şaşıracağız. Şimdi azar işitilen veya ters bakan ''kardeş'' ülkeler, o zaman, yüzlerini yeniden ''saygın'' Ankara''ya çevireceklerdirÖ

Yüzyılın son zirvesi ülkemizde düzenleniyor; gelecek yüzyıl için umutlanabiliriz.