Kilit taşı

Yakın zamanda iki ölüm ve ardından sorunsuz birer iktidar devir-teslimi yaşandığı için, Suriye''de de benzer bir gelişme beklentisi yorumculara egemen oluyor. Suriye''de iplerin Hafız Esad''ın oğullarından Beşşar Esad''ın eline geçeceği beklentisi bu. İktidardaki Baas Partisi''nin düzenleyeceği bir kongreyle Beşşar Esad''ı ''cumhurbaşkanı adayı'' göstereceği hesap ediliyor. Sonrası, bildiğimiz bir ''Şark masalı''...

Bu beklentiyi elbette yabana atmamak gerek. Esad''ın bir saray darbesiyle iktidarı eline geçirdiği 1971 yılına kadar, Suriye, bir dizi askeri müdahaleye sahne olmuştu. Esad, bürokrasiyi büyük çapta kendisine kan ve inanç bağıyla ilintili bir gruba teslim edip Baas Partisi''ni sistemin merkezine yerleştirerek darbeler dönemini kapatmayı bildi. Orduyu Arap-İsrail ihtilâfında kullanmak yerine ''rejimin bekçisi'' konumuna oturttu ve istihbarat birimlerini yaygınlaştırıp güçlendirdi. Dünyada bir ''milli istihbarat devleti'' modeli arayanlar Hafız Esad''ın Suriye''sini mercek altına yatırabilirler...

Ancak, modelin başarıyla çalışmasında en büyük pay, Hafız Esad''ın süreç içerisinde kazandığı korkuya dayalı karizmanındır. Yönetimi içlerine sindiremeyenler, Hafız Esad''ın ''acımasız bir yönetici'' olarak temsil ettiği anlayıştan korkuyla sisteme boyun eğdiler. Yönetimde yer alanlar, onun ''kurnaz tilki'' özelliğinin yansıması olan birini diğerine karşı kullanma üslubuyla oluşmuş mekanizmanın bir parçasına dönüştükleri için hareketsizdiler. Hafız Esad da kendi muazzam deneyimiyle meydana gelecekleri öngörebildiği için ayakta kalmayı sürdürdü.

Elbette, sistemin kesintisiz devamında yararı olan kişiler, odaklar ve birimler, hiçbir şeyin değişmemesi için elden geleni yapacak, her yola başvuracaklar... Başarılı olmaları ve Beşşar Esad''ın etrafında saf tutarak korkulanın başlarına gelmesini önleyebilmeleri mümkündür de. Ancak, sistemin ''kilit taşı'' bizzat liderin kendisiydi; kilit taşı düşen yapıdan tuğlaların dökülmesi daha kolay olacaktır...

Önümüzdeki geçiş döneminde Suriye''de muhalif seslerin çıkmasını beklemek lazım.

Bu noktada, son zamanlarda her yerde varlığını hissettiren dış unsurlar özel bir önem taşıyor. Bir çok yorumcuya, "Suriye''de demokrasi beklentisi hayal" tespitini yaptıran da, mevcut sistemin devamını çıkarlarına uygun gören güçlü ülkelerin varlığını bilmeleridir. Kuveyt''i gasp edilmekten kurtaranlar demokrasinin yolunu açmadılar; aynı güçler, Suriye''de de, ''azınlık diktası''nın sürmesini isteyebilirler... Her yerde savundukları demokrasi, gücü parçalayacağı ve halkı söz sahibi edeceği için, ''barış süreci'' dışında başka bir unsura değer vermeyenler açısından, Suriye söz konusu olduğunda, ''tehlikeli'' bile sayılabilir...

Ancak, kişilere ve konjonktüre bağlı ''barış'' arzulanan kalıcılıkta olmayabiliyor; gerçek ve kalıcı barış halkların gönül rızasıyla ulaşılandır. Bu bakımdan da, Suriye''de, halkı daha iyi temsil edecek yönetimlerin ortaya çıkmasını sağlayacak gelişmelere ihtiyaç var. Beşşar''ın Batı''ya dönük yüzü bunu sağlayacak biçimde yansıtılıyor. Toplumun yüzde 75''ini iradesiz kılan, nüfus içerisinde sadece yüzde 11''i oluşturan bir dini grubun egemenliğine dayanan yönetimin devamının kimseye yararı olmaz oysa.

Yakın zamanlarda yaşanan ölümler ve ardından yönetimlerin sorunsuz biçimde el değiştirmesi, ''krallık'' ile yönetilen iki ülkede gerçekleşti. Oysa Suriye bir krallık değil; biçimsel de olsa bir cumhuriyet... Suriye''deki insanların Cumhuriyet''in içini demokrasiyle doldurmasına izin vermek ve ülkeyi dünya barışına hizmet edecek katılımcı bir sisteme kavuşturmak gerekiyor...

Bugünün farklı değerlerle bezeli ortamında bunun müthiş hayalci bir yaklaşım olduğunu ben de biliyorum; tam anlamıyla katılımcı, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bütünüyle uygulandığı, hukukun üstünlüğüne saygılı bir sistem Türkiye''ye bile henüz yerleşmemişken, lideri öldü diye Suriye''nin radikal bir değişime uğrayacağını ummak biraz fazla iyimserlik... Ancak, yine de, Hafız Esad''ın ölümü, İslâm Dünyası''nda taşları yerinden oynatabilecek güçte bir gelişmedir.

Hangi taşlar yerlerinden oynayacak, hep beraber göreceğiz.