Kosova üzerinde düşünmek

Kosova''da iki ay süren NATO müdahalesinin faturasına bir göz atalım önce: Kendileri için askeri operasyon başlatılan Kosovalı Arnavut ve Türklerin yarıdan fazlası evlerinden uzakta mülteci durumundalar (442 bini Arnavutluk''a, 250 bini Makedonya''ya, 67,600''i Karadağ''a, 21,700''ü Bosna Hersek''e sığındı)...

NATO uçakları, dokuz bini bombalama göreviyle olmak üzere, 30 binin üzerinde sorti yaptı. 20 bin ''akıllı'', beşbin de konvansiyonel bomba kullanıldı operasyonda. Eğitim sırasında düşen iki Apache helikopterinin pilotları dışında NATO güçlerinden insanî kayıp yok; düşen ABD uçağı sayısı ise sadece iki.

Buna karşılık Sıprlara çıkan fatura şu: Ölen Sırp askeri sayısı beşbinin üzerinde, yaralıların sayısı da onbini aştı. Sırpların Kosova''daki muharip tankları ile zırhlı personel taşıyıcılarının dörtte biri tahrip edildi. Askeri ve polis hedeflerinin çoğu yok edildi. Yugoslav hava üslerinin yarıdan fazlası ciddi biçimde zarar gördü. 450 kadar olan Sırp uçaklarının 110''u yok edildi. 55 yol ve demiryolu köprüsü tahrip oldu. Petrol rafinerileri yok edildi.

Bu bilançoya bakıldığında, "Anlaşma yapıldı" haberi duyulur duyulmaz, Slobodan Miloşeviç yönetiminin yönlendirmesiyle düzenlenen şenliklerin ne kadar aldatıcı olduğu hemen anlaşılıyor. Belgrad, sonu baştan belli bir askerî operasyona çanak tutmakla kendi millî değerlerini zarara uğratmayı göze almıştı. İki ay süren operasyon sonunda, ülkenin ve insanlarının onuru da zedelenmiş oldu. Kosovalıların bütün arzusu topraklarında güven içinde yaşamaktan ibaretti ve bunun için çerçevesi daha 1974''te tespit edilmiş özerkliğe dayalı yerinden yönetim kurallarının yeteceğine inanıyorlardı; bunu kabul etmeyen Belgrad yönetimi, Kosova''yı bütünüyle kaybettiği gerçeğiyle karşı karşıya bugün.

Kosova''yı Sırp saldırılarına karşı korumak üzere girişilen operasyon, dünya için bir çok bakımdan bir ''ilk'' teşkil ediyor. Bir kere, savunma amaçlı kurulan NATO, ilk defa, bir ülkeye karşı saldırı gücü kullandı. ABD önderliğinde girişilen Kosova operasyonu, bir uluslararası girişim olmasına rağmen, Birleşmiş Milletler örgütünü ve BM Güvenlik Konseyi''ni araya koyma ihtiyacını ilk kez hissetmedi. Dikkatle bakılırsa görülecektir; operasyona katılan ülkeler, kendi parlamentolarından bu iş için izin alma ihtiyacını da duymadılar. Operasyon, ''egemenlik'' kavramını daha güçlü biçimde tartışılır hale getirmiş oldu.

Kosova ile ilgili askerî operasyonun daha önce benzer operasyonlara sahne olmuş Irak''tan çok daha öte anlamlar taşıdığına kuşku yok. Batılılar, ilk kez, Avrupa''da halkı Hıristiyan olan bir ülkeye karşı ortak harekât gerçekleştirdiler. Rusya''nın, sadece ABD önderliği altında olduğu için değil Yugoslavya ile tarihî ve dinî bağları bulunduğu için de, rahatsızlık duyduğu operasyon karşısında elleri kolları bağlı görüntüsü vermesi de bir başka ilk olarak kayıtlara geçti. Rusya birliklerinin, NATO güçlerinden önce Priştina''ya girme acelesi de, başka anlamlar taşısa bile, üstünlüğünü ispatlamış Batı karşısında bir ''koz kapma'' telâşıyla da ilgili. G-7 örgütünü katılımıyla sekiz üyeli hale getiren ve Batılı kurumlar içerisinde yer almaya çabalayan Rusya, Kosova konusundaki son sözü söyleyecek güçlerden biri olma gayretinde.

Kosova olayı aynı zaman diliminde yaşayanların genellikle fark edemedikleri, etkileri ileride daha güçlü olarak hissedilecek türden bir büyük altüst oluşun habercisi aslında. Uluslararası ilişkiler alanında hiçbir şey bundan böyle eskisi gibi olmayacak. Güç kullanmaya alışmış ve sonuç almış görünen Batı bloku, kendi önceliklerini dünya gündemi haline getirmek için Kosova''da olanları bir tehdit unsuru olarak kullanmaktan geri durmayacaktır. NATO, bu operasyonla, savunmaya yönelik bir örgüt olmaktan uzaklaşmış, gerektiğinde kullanılacak bir saldırı gücü haline dönüşmüştür. Bu özelliğiyle kendisi de bir yeniden yapılanma süreci içine girebilecektir.

Bu gelişmeler bazılarını olağanüstü sevindiriyor; ancak, olup bitenleri yakından izleyenlerin dünyamızın almakta olduğu yeni biçim üzerinde, Türkiye merkezli olarak, derinlemesine düşünmelerinde yarar var.