Leyla ile Mecnun

Magazin sayfalarının tüketim maddesi çoktandır ''aşk''; küçük kızlar ile henüz ergenlikten kurtulmamış erkeklerin dilinde binbir anlamda kullanılıyor o sözcük... Hollywood filmlerinde ''kaçamak ilişkilere'' verilen ada bakınız: ''Bir gecelik aşk''… Bir gecede tüketilebilen bir kavrama denk düşürülünce, aynı sözcüğün bir zamanlar taşıdığı derin anlamları günümüz ortamında algılayabilmek neredeyse imkânsız oluyor.

İstanbul Şehir Tiyatroları''nın sahneye koyduğu ''Leyla ile Mecnun'' müzikali zamanlaması itibariyle yerinde bir çıkış aslında. Fuzuli''nin müthiş derin mısralarından tanıdığımız, Leyla''ya duyduğu ''aşk'' yüzünden Mecnun''a dönen Kays''ın öyküsü, günümüz tiyatro izleyicisinin de kavrama alanına sokuyor eski bildik ''aşk'' sözcüğünü… “Seversin, vermezler aşk olur” demiş ya eskiler, tam o öykü işte bu…

Eseri günümüz için yeniden kaleme alan Prof. İskender Pala nicedir ''Leyla ile Mecnun'' üzerinde çalışıyordu zaten. Bu defa Şehir Tiyatroları''nın zengin birikimini arkasına almış ve öyküyü günümüz insanının anlayacağı bir dille yeniden yazmış. O dilin Türkçe veya zaman zaman Fuzuli Osmanlıcası olması fark etmiyor; sahneye yansıyan dil ''aşkın dili'' aslında. Bir yabancıyla yan yana izledim müzikali, önemsiz ayrıntıları kaçırsa bile neredeyse bütün sahneleri anladığını fark ettim.

Fuzuli''nin ölümsüz dizelere aktardığı öykü yalnız bize ait değil zaten. İskender Pala''nın sunuş yazısında belirttiği gibi, dünya edebiyatında defalarca yazılmış bir öykü bu; her kültürde ayrıntıları değişse bile özü aynı kalan bir öykü: Kerem ile Aslı, Hüsrev ile Şirin, Yusuf ile Züleyha, Tristan ve İsolde, Aucassin ve Nicolette, Floire ve Blanchefleur ve tabii en bilineni Shakespeare''den Romeo ile Juliet… Hepsi iki gencin kendilerini de mahveden aşklarını anlatıyor; o ''mahvoluş'' sonunda aşkın yerini alıyor…

Evrensel izdüşümleri bulunan bir konuyu yeniden anlatmak, başarıyla anlatılanı sahneye taşımak, özgün ve ilk kez söylenen bir öyküyü canlandırmaktan daha zordur. Yüzlerce yıllık Shakespeare geleneğini Stratford-upon-Avon''da sürdüren İngiliz tiyatrosu ''Romeo ve Juliet''i ne zaman sahnelese, hem günümüzden bir şeyler eklemeyi bilir, hem de özgünlüğünü korumayı; izleyicisi de hazırdır Shakespeare''in… Bizde ise ''klasik tiyatro'' denilince akla gelen, ideolojik saplantılı Musahipzade aşırılıklarıdır…

''Leyla ile Mecnun'' metninde en ufak bir falso hissedilmiyor; Fuzuli''nin mısraları bugünün diline aktarılırken şiirselliği korunmuş, hatta günümüz Türkçesi''nin güzelliği de ayrı bir değer katmış öyküye. Zor ve belâlı bir işe tâlip olmuş İskender Pala, fakat o zorluğun hakkından yüz akıyla gelmiş.

İskender Pala''nın Fuzuli''nin şiir gücünü korumaya çalışarak (eserin bazı bölümleri Fuzuli''nin beyitleriyle verilmiş) yeniden yazdığı ''Leyla ile Mecnun'', eserin iddiasına yakışır bir ekip eliyle sahneye uyarlanmış. Müzikleri Yalçın Tura hem de büyük bir heyecanla yazmış, sözleri işitmezden gelip dinlerken müziğin içinizi ürperttiğini fark edebiliyorsunuz. Dev kadrolu, kostümleri üzerinde titizlikle çalışılmış, falsosuz icrası için sanatçıların kendilerinden çok şey kattıkları dev bir yapım ''Leyla ile Mecnun''…

Klasik tiyatroda bazen kullanılan ''tipleme çokluğu'' bu esere tıpatıp oturmuş; aynı oyun içerisinde 10''a yakın Leyla ve bir o kadar da farklı Mecnun çıkıyor karşınıza, aynı öyküyü anlatarak… Öykünün iki kişiye özel olmadığı, coğrafyaları aşan bir evrenselliği işlediği bundan daha güzel nasıl ifade edilebilirdi? Sahneye uyarlarken dünyanın dört bir köşesindeki geleneksel tiyatrolardan yararlandığı kadar Türkiye''nin inanç haritasından uygulamaları da göz ardı etmeyen yönetmen Ali Taygun her türlü övgüye lâyık…

Magazine boğulmuş günümüz insanı için ''âşık'' ile ''mâşuk'' sözcükleri hiçbir anlam taşımıyor; bugün ''seviyeli birliktelikler'' yaşanıyor veya bir yataktan diğerine devredilen cıvık cıvık ilişkilere tanık olunuyor. ''Leyla ile Mecnun''un ''aşk'' kavramını yücelten mesajı böyle bir kültürsüzlük ortamında bakalım ilgi çekmeyi başarabilecek mi?