Mânevi milât

YALOVA- Deprem sonrası manzaraları 45 saniyelik sarsıntıdan daha etkili oluyor. Sadece bir gün önce neşeli insanların üzerinden geçtiği sokaklardaki yıkıntı görüntüleri, yıkıntılardan tüten dumanlar, biraz kulak verilince duyulan feryatlar gönülleri dağlıyor... Bu görüntülere dehşet verici bir duygu eşlik ediyor: Çaresizlik...

Bu görüntülere dehşet verici bir duygu eşlik ediyor: Çaresizlik... Yüzlercesi yerle bir olan apartmanlarda gecenin tam ortasında kendilerini yerin içine çeken bir sarsıntıya uğramış binlerce insan yaşıyordu; o insanlar şimdi yıkıntılar altında kendi başlarınalar... Devlet yok ortada, yerel yönetim yok, sivil toplum örgütleri yok... Onları tanıyanlar, akrabaları, komşuları var, ama onlar da müthiş bir çaresizlik içindeler... Kimi eline geçirdiği kürek ve keserle kaya ve kereste parçalarını aşmaya, kimi ise çıplak elle toprağı ayıklayıp sevdiklerine ulaşmaya çalışıyor...

Türkiye, deprem ve su baskını gibi doğal âfetlerle sık karşılaşılan bir ülke. Belki bugüne kadarki depremler hep bir ili (genellikle küçük bir ili) veya bir ilçeyi vurduğu için, âfetler, üç beş kuruş yardımla gönül soğutulabilecek bir ''hamiyet'' olayıydı herkes için; bu defa İstanbul''u kıyısından yalayan, bir kaç büyük ili sallayıp yere vuran şiddetli bir deprem söz konusu. Bir sanayi kenti (İzmit), deniz (Yalova) ve orman/nehir/göl (Sakarya) özellikleriyle iki turistik beldesi depremin etki sahası içinde şimdi; bu arada bu illerin askerî üs, kimyasal tesis zengini olmaları da önemli. Aldırmazlık, ertelemecilik, neme lâzımcılık gibi özelliklerimiz bu yüzden iyice belirginleşti.

Siyaset sonuç almada fazla bir rol oynayamıyor. Hükümetin doğal âfetin sonuçlarını gidermek için samimi çaba içerisinde olduğu belli; ancak bunu sağlayacak altyapı devletin elinde yok. Depremin merkez üslerinden Yalova''da tek bir yetkilinin "Ne durumda?" merakına cevap almak üzere uğramadığı binalar var hâlâ. Ekonominin gözbebeği İzmit''teki dev Tüpraş tesisinin depremde yanmaya başlamasından kısa süre sonra kendi haline terk edildiği gerçeği de ortada. Tesisi yapmışız, ama onu korumasını, bir âfete uğrayınca kurtarmasını bilemiyoruz. İnsanımız, devletin çaresizliğini elle tutulur bir gerçeklik olarak daha iyi hissediyor bugün...

Haber programlarında, Yunanistan''dan Japonya''ya uzanan geniş coğrafyadan ulaşan yardım bilgileri ilk sıraları işgal ediyor. Hükümetlerden gelen yardımın unsurları gibi görünseler bile, ulaşanlar, çoğunlukla, o ülkelerde âfetlere uğranıldığında harekete geçmek üzere faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin üyeleri. Bizim geçmişimizde yangın söndürmeye koşan mahalle tulumbacıları da öyleydi. Şimdi ise, bir olağanüstülükle karşılaşıldığında ne yapacağını bilen, derhal devreye giren, sonuç alan doğru dürüst bir sivil örgütümüz yok; yarı-resmi Kızılay''ın da etkisiz kaldığı ortada.

Türkiye''de sivilliğin ve devlet dışındaki örgütlerin altı oyulduğu için yaşanıyor büyük çapta bu çaresizlik. Kendi insanına güvenmeyen, yerel yönetimleri zayıf bırakan, halkın sevdiği belediye başkanlarını siyasi yasaklı kılmayı marifet sayan, dernek ve vakıf türü örgütlenmelere kuşkuyla bakan, kamu alanına herkesi yaklaştırmayan "Her şey benden sorulur, ben herkese yeterim, ben istediğimi ihya eder, istediğimi af ederim" afra tafrasındaki devlet iddiasını yerine getiremiyor, doğal olarak...

Ekonomisinde yaşadığı derin bunalım "Değişmelisin" mesajını veriyordu Türkiye''ye; karşılaşılan deprem âfeti ise "Değişmezsen mahvolacaksın" diye haykırıyor... İnsanına güvenen, sivil toplumun önünü açan, ne kadar aykırı olursa olsun fikri suç saymaktan çıkaran, örgütlenmeleri teşvik eden yeni bir yapılanmaya ihtiyaç var.

Deprem bütün Türkiye''yi sarstı, yıkıntılar ne kadar zayıf ve âciz olduğumuzu kör gözlere bile soktu. Eğer buradan gerekli sonucu çıkarabilir ve gereklerini yerine getirebilirsek, depremi bir türlü mânevi milât haline dönüştürebiliriz. Bir başlangıç olarak, toplum vicdanının reddettiği hak etmeyen kişileri affa kalkışacak yerde, haksız yere cezalandırılan fikir ve siyaset suçlularına kendimizi af ettirmeye çalışmalıyız...

Türkiye bu dehşetengiz depremin etkilerini ancak doğruyu yakalayarak üstünden atabilir.