O 15 dakika

Pükümet 28 yıldan beri kapalı olan Heybeliada Rum Ruhban Okulu''nun yeniden açılmasına karar vermiş. İlginç bir karar. Daha ilginci, bu kararın 1997 yılındaki bir Milli Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısında alınması... Kararın ilginçliğini artıran bir ayrıntı da, okulun İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi bünyesinde açılacak olması... Herşeyden önce şunu belirtelim: Her dinin kendi sâliklerine yönelik eğitimin kolaylaştırılması gerekir.

Bu bakımdan, Ortodoks Kilisesi''nin ihtiyacı olan rahiplerin yetişmesi için okul açılmasına karşı çıkılmamalı. Türkiye''de İslâmî eğitimin bozulması, İmam Hatiplerde okuyan ve mezun olan gençlere zorluk çıkartılması bile, Ortodokslara anlayışla yaklaşmamızı engellemez. Başka inançlara hoşgörülü davranan devletin çoğunluğun inancına da saygı göstermesi bir süre sonra kaçınılmaz hale gelecektir...

Ancak, yine de bu kararda rahatı kaçıran yönler var; bunların hiçbiri okulun açılmasına veya Ortodoks inançlı olan insanlara yönelik değil. Tersine, Fener''in ''millî'' bir kilise hüviyetinde mütalaa edilmesi rahip yetiştirmeyi de ''yerli'' bir görev haline getirir. Bu bakımdan, Ortodoks rahiplerin başka ülkeler yerine Heybeliada''da eğitilmeleri tercih sebebidir...

Bu kararın açıklanmasının Başbakan Bülent Ecevit''in ABD ziyareti sonrasına rastlaması herhalde bir tesadüf değil. MGK''nın 1997 yılında aldığı bir kararı açıklamanın neredeyse üç yıl geciktirilmesindeki gariplik bir yana, kararı duyurmanın ziyaret sonrasına rastlaması da mânidar. Doğru ve akılcı olan, kararı, ABD ziyareti öncesinde açıklamaktı; uluslararası arenada bir yarar (sözgelimi ABD''den kredi bulmada yardım) bekleniyorsa, ziyaret öncesi yapılacak açıklama bunu sağlayabilirdi. Gecikmeli açıklama, bunun, Beyaz Saray''daki buluşmada verilmiş bir sözün yerine getirilmesi olma ihtimalini akla getiriyor. Daha açık söyleyelim: Türkiye, bu kararı, bizim de destek verebileceğimiz mülâhazalarla değil, büyük ihtimalle, Washington''un baskısı üzerine ve bazı karşılıklar umarak açıklamış bulunuyor...

Eğer bu ihtimal doğruysa, Başbakan Ecevit''in ABD ziyaretinin etkileri daha yeni yeni ortaya çıkıyor demektir. Bu da, önümüzdeki dönemde, o ziyaretin ''armağanı'' pek çok ''sürpriz'' ile daha karşılaşılacağı öngörümüzü doğruluyor. Bu ''sürpriz armağanlar'' Heybeliada''daki okulun açılması türünden fazla itiraz edilmeyecek, hatta yararı dokunacağı tevili yapılabilecek bir ''tâviz'' olmayabilir de...

Kaldı ki, Heybeliada''daki ruhban yetiştiren okulun açılması, ABD baskısı araya sokulmadan, Yunanistan''la karşılıklı görüşmeler sonucu kararlaştırılmış olsaydı, bu ''tâviz'' karşılığında Türkiye''nin haklı bazı taleplerinin yerine getirilmesi gündeme gelebilirdi. Batı Trakya''da yaşayan soydaşlarımızın çocuklarının eğitim hayatında karşılaştıkları sıkıntıların bir bölümü aşılabilir, Yunanistan''da bir Türk okulu açılması izni kopartılabilirdi sözgelimi. Şimdiki haliyle, Heybeliada ile ilgili karar, karşılığı belirsiz bir tâviz görüntüsünü veriyor...

Yıllardır ikili ilişkileri zedeleyen ve Türkiye''nin bir çok platformda başka dinlere karşı hoşgörüsüz bir ülke olarak resmedilmesine yol açan Heybeliada''daki okul, âniden yapılan bir açıklamayla yeniden hayata geçirilirken, bu gelişmeyi başka hangi sürprizlerin izleyeceği merakına kapılmamak elde değil. Rauf Denktaş''ın son zamanlardaki huzursuzluğu, Kıbrıs konusunda kulağına kaçan kar suyu ile mi ilgili acaba? Türkiye, geleneksel olarak karşı çıktığı ve ancak kendisi üyeliğe kabul edilince izin verebileceğini açıkladığı Kıbrıs''ın (bunu siz ''Rum kesimi'' olarak anlayın) Avrupa Birliği''ne tek yanlı üyeliğine de onay verecek mi?

Türkiye, bugüne kadar, kapalı kapılar ardında yapılan müzakereler sırasında verilen sözlerden çok şey çekti. Başbakan Ecevit, Beyaz Saray''da kaldığı kısa süre içinde, Başkan Bill Clinton''la yaklaşık 15 dakikalık başbaşa bir özel görüşme de yaptı. O 15 dakika içerisinde, büyük ihtimalle, izleri uzun süreli hissedilecek karşılıklı bazı sözler verildi. Üç yıl önceki MGK kararının birdenbire hayata geçirilmesine başka bir anlam yüklemek mümkün değil. (Kaldı ki, ülke, gizli kalması gereken 28 Şubat 1997 tarihli MGK kararlarını ezbere bilirken, Rum ruhban okuluyla ilgili karar neden bugüne kadar gizli tutuldu acaba?) 15 dakika, birbirinin dilinden iyi anlayan iki kişinin ayrıntılı pazarlıklar sığdırabileceği kadar uzun bir süredir.

Kimse, ülkemiz vatandaşlarının, başka dinli de olsalar, inançlarını iyi öğrenmelerine, bunun için kaliteli din adamı yetiştirme imkânına kavuşmalarına karşı çıkmaz, çıkmamalı. Ruhban okulunun İlahiyat Fakültesi bünyesine alınmasına da gerek yok; Rum Kilisesi kendi dinadamlarını yetiştirmede özgür olmalı. Ancak, bu olayın şimdi anlaşıldığı biçimde oldu-bittilerle halledilmesinin hiçbir anlamı bulunmuyor...

Başbakan Ecevit açıklamak zorunda: O 15 dakikada başka ne sözler verdi, ne sözler aldı?