Saydamlık şaka değil...

Garip bir tecelli: Şu sıralar bizde ne oluyorsa, Türkiye''nin ''mavi akım'' ile enerji kaderini kendisine bağladığı Rusya''da da benzeri gelişmeler yaşanıyor...

Rusya''da, bir süre önce, bağımsız NTV televizyonu, muhalif söylemini bırakacak biçimde el değiştirmeye zorlanmıştı; Türkiye''de ''bağımsız'' tv kanallarını (ve gazeteleri) hizaya getirmenin yolu Meclis eliyle değiştirilmeye çalışılan RTÜK yasasından geçiyor. ''Mavi akım'' konusunun bizdeki sahibi Botaş bir operasyona muhatap; projenin Rusya''daki sahibi Gazprom ise bir saray darbesi ile karşı karşıya... Bizde, skandalın ortasındaki isimler kendilerini parmakla aklatma çabasında; Rusya''da üslup değişik: Devlet başkanı Vladimir Putin, ''mavi akım'' projesini başbakan sıfatıyla imzalamış ve Gazprom yönetim kuruluna iki ayrı dönemde başkanlık etmiş Viktor Chernomyrdin''i Kiev''e büyükelçi atadı; Gazprom genel müdürü Rem Vyakhirev ise -büyük ihtimalle- bu ay sonunda koltuğunu bırakacak...

Gazprom, dünyanın en büyük şirketlerinden; Financial Times gazetesi, piyasa değeri açısından 1997 yılının ilk 100 şirketi arasına sokmuştu onu. Dünya gaz üretiminin dörtte biri, Rusya''nın gayr-ı safi milli hâsılasının yüzde 8''i Gazprom''a ait. 25 Avrupa ülkesi doğalgaz ihtiyacını Gazprom''dan karşılıyor. Gazprom''un kendi internet sitesi (www.gazprom.ru), bu genel bilgileri verdikten sonra, "Şirketimiz, kârlılığını, verimliliğini ve saydamlığını artırmak için, kapsamlı bir yeniden yapılanma programını gerçekleştirmek üzere ciddi adımlar atmış bulunuyor" notunu düşüyor.

Cümledeki anahtar sözcük ''saydamlık''... Türkiye''yi siyasetle ekonomisi içiçe geçmiş, hazinesi sürekli hortumlanan bir ülke olmaktan uzaklaşmaya teşvik eden dünya sistemi, Rusya''da da muazzam kaynakları nereye harcadığı bilinmeyen mafyalaşmış şirketleri ''saydamlığa'' zorluyor. Bir çok karanlık işlem yanında, Ruslardan başkasına satışı yasak hisse senetlerini yabancılara ucuza (veya bedava) sunduğu ithamlarına da mâruz Gazprom, şu sıralarda, bu zorlamanın sancılarını yaşıyor.

Gazprom sadece doğalgaz konusuyla meşgul değil, İtera ve Stroystransgaz gibi kardeş kuruluşlar eliyle enerji yan sanayiine de uzanmış durumda. Ayrıca, 20 çiftliği, 67 entegre et tesisini, 31 mandırayı, bir gemicilik şirketini, bankaları, otelleri, finans kuruluşlarını, Karadeniz kıyısında bir senatoryumu, iki düzine gazeteyi, 14 televizyon ve radyo istasyonunu kontrol ediyor. Her alandaki kollarıyla dev bir şirket Gazprom.

Rusya ve Türkiye''de Gazprom odaklı tartışmalar, iki ülke arasındaki üslup farkını ortaya koyuyor. Rusya''da, ellerindeki muazzam gücü, kendileri, aileleri ve yakınları zengin olsun diye kullanmaktan çekinmeyen siyasete de bulaşmış yiyici bir kadro, sessiz sedasız kenara çekilmeye zorlanıyor. Chernomyrdin''in Kiev''e büyükelçi atanması önemli; Vyakhirov için de uygun bir formül bulunması beklenebilir. Bu ikilinin çocuklarına kurdurdukları Gazprom''u soymaya yarayan şirketler, babalar ortadan çekildiğinde, kendi başlarının çaresine bakmak zorunda kalacaklar. "Rus usulü tasfiye" böyle gerçekleşiyor...

Türkiye''de sistem çok daha karmaşık dengeler üzerine oturduğu, yetkiler değişik kurumlar arasında bölündüğü için tasfiye kolay değil. Yalan söyleyerek gazetecileri yanılttığı suçüstü yapılmış büyükelçi bile yerini koruyabiliyor. Politikadaki yapısal çarpıklıklar da, tasfiye edilmesi gerekenlere oyunu uzatma fırsatı sağlıyor. ''Saydamlık'' ölçüsünün ciddiyetini kavrayamamış politik kadrolar, parmak kaldırıp indirmekle, kendi kendilerini aklayabileceklerini sanıyorlar. Oysa, ''saydamlık'' geçmişte karışık akçalı ilişkilere bulaşmış olanların sistemden mutlaka tasfiyesini gerektiriyor. Direnmek belki ömrü biraz uzatıyor, ama bitişi çok daha sancılı hale getirdiği de bir gerçek...

Rusya ve Türkiye enerji alanında paralel skandallar yaşıyor bugün. Ankara''dan çıkan koku Moskova''ya ulaştı, oradaki süreci hızlandırdı; Rusya''daki süreç de, muhtemelen, Türkiye''de henüz bilinmeyen gerçeklere ışık tutacak. İki ülke ''saydamlık'' yolunda adım attıkça, geleneksel politik kadroları sarsan sonuçlarla karşılaşacağız. Bugünün dünyasında soygunların sonuna kadar gizli kalması mümkün değil.

Gerçeklere gözlerini kapatan politikacılar, kendi sonlarını hüzünle seyredilecek hale getiriyorlar...