Temel sorun

İçinden geçtiği şu muhataralı dönemde Türkiye''nin en önemli sorunu, hiç kuşkunuz olmasın, şu soruda yatıyor: "İslâm''ı ne yapacağız?" Gelişmeleri etkileyebilecek güce sahip olanlarla bazı aydın geçinenler, bu soruyu sürekli zihinlerinde taşıdıkları izlenimini veriyorlar. Belli ki, yukarıya koysalar olmuyor, aşağıya indirseler zorlanıyorlar...

Pozitivizm, geçen yüzyılın sonundan başlayarak, etkisi altına aldığı aydınların zihin dünyasını altüst etti. En büyük tahribatı ise bizim medeniyet alanımızdaki aydınlar üzerinde yaptı pozitivizm. Bütün dünya, son elli yılda, bir mânevî diriliş yaşarken, pozitivizmin kıstırıcı ve bunaltıcı çemberi, bizim aydınların zihinleri üzerinden bütünüyle kalkmış değil. Bu yüzden, maddenin ötesini kurcalama, ''aşkın'' olanı, metafiziği yakalama çabası pek azında fark ediliyor. Dünyada modası geçmiş pozitivizmin bugün de etkisi altında bulunan bizim ''çağdışı'' aydınların dine ters bakmaları, konulara dinî açıklama getirilmesine kızgınlık duymaları, bu sebeple, doğal karşılanabilir.

Ancak, bizdeki ''sorun'' yalnızca genel olarak dine ters bakışla açıklanamayacak kadar karmaşık. Aslında, pek çok kişi, başka medeniyet alanına giren ülkelerdeki dinî tezâhürlere aşırı bir tepki göstermiyor. Londra''da, Hyde Park''a gittiğinde, üzerinde "Dünyanın sonu yakın" yazan pankartla dolaşarak aşırılıkları protesto eden dindarlara ses çıkartmayı düşünmüyor sözgelimi bizim aydın; ancak üzerinde "7.4 yetmedi mi?" sorusu yazan pankart onu çileden çıkartabiliyor. Batı başkentlerinde sâriler giyinmiş, davul çalarak para toplayan Hare Krişnacıları ''ilginç'' bulabiliyor; ama sarık ve cüppe imamda bile tahammül edilmez giysiler bizdekiler için... Dalay Lama garip kıyafetiyle Birleşmiş Milletler kürsüsüne çıkıp dünya barışından söz edince onun ''Budist Cemaati lideri'' olması garipsenmiyor; ama bizde bir ''cemaat lideri'', modern giyimli bile olsa, varlığıyla tepki çekiyor...

Bizdeki sorun, ilk başta akla geldiği gibi yalnızca pozitivizmin tahribatıyla ilgili değil; İslâm ile ilgili çok daha derinlerde yatan bir saplantıyla karşı karşıya olduğumuz kesin. Mûsevîlik ve Hıristiyanlık gibi semâvî dinlere, hatta marjinal inanışlara karşı hoşgörülü olabilenler, aynı hoşgörüyü kendilerinden bekleyen İslâm ve Müslümanlar konusunda, koyu bir önyargıyla, anlaşılmaz bir düşmanlıkla hareket ediyorlar.

Son zamanlarda sağda solda yapılan konuşmalara, medyadaki yayınlara bir de bu gözle bakıldığında tespitin doğruluğu hemen görülecek. Tarihimizde bir tek Araplarla kanlı bıçaklı olmadık, Osmanlı geçmişimizde Batılı güçlerin hepsiyle onların bugün bile unutamadıkları savaşlarımız oldu. Avrupa Birliği kapıları bize biraz ekonomimiz bozuk olduğu için, biraz Batılıların gözlerine yeterince demokrat görünmediğimiz için kapalı; ancak Türkiye''yi üye yapmakta zorlanmalarının, vaktiyle aramızda geçmiş olan kanlı çatışmaların Batılıların zihniyet dünyalarındaki ele geçmesini arzu etmeyecekleri birikimle ilgisi bulunmadığı iddia edilebilir mi? O halde, Araplara yönlendirdiğimiz öfkemiz, Batılılar söz konusu olduğunda neden yerini anlaşılması güç bir aşağılık duygusuna bırakıyor?

Bu durumda, din zannıyla sarılınan bazı yanlış inançlar, bazı dindarların hatalı davranışları da bir ölçüde rol oynamış olabilir; hurâfecilik, taş kalplilik, yobazlık, kaba softalık dindarlara musallat olan ve muhatapları rahatsız eden hastalıklardır... Ancak, düşmanlık derecesine varan önyargılar, sadece yanlış davranışlar veya yobazlıklara tepki biçiminde görülmüyor; rikkatli kalpler, mantıklı sözler, fedakârlık örnekleri bile târiz oklarından nasibini alıyorlar.

Bu bakımdan, ülkemizdeki ''temel sorun'', bir tarafın tavır değiştirmesi, söylemini düzeltmesi, yanlışlarını terk etmesi ile çözülecek gibi gözükmüyor. Soruna bir tür zihin hastalığı olduğu düşüncesiyle yaklaşmak ve belirtileri görüldüğünde uygun bir yöntemle tedavi yoluna başvurmak gerekiyor.

Sorunun çözümünü güçleştiren, bu tür konuları konuşup tartışmak için ülkemizde uygun bir zemin bulunmamasıdır. Hastaya "Hasta" denilemeyen, tedavi önerilerine kulakların tıkalı tutulduğu bir ortamda, hastalığı ortadan kaldırmak pek mümkün görünmüyor.

İşimiz zor, ama bu yolda gayret etmekten başka bir çaremiz de yok.