Türkiye çehresi

FRANKFURT- İnsan belli bir konuya yoğunlaştığında, onu dünyanın ''1 numaralı konusu'' olarak görmeye başlıyor. Ben de, Almanya''nın Frankfurt kentinde düzenlenen ''Uluslararası Kitap Fuarı'' ile ilgili olarak buradayım ya, günlerdir kitapla yatıp kitapla kalkıyorum.

Sanki, kitap, şu anda dünyada olup biten her şeyden çok daha önemli gibi geliyor. Siyaseti bile, daha çok kitapla ilgili çağrışımlarından izlemeyi tercih ediyorum.

Aslına bakılırsa, ''kitap'' ile ''kalkınma'' arasında birebir ilişki kurmak mümkün. Frankfurt Kitap Fuarı''nın dev salonlarında dolaşırken, ''ileri'' ve ''kalkınmış'' ülkelerle ''geri'' ülkeler arasındaki farkı kitap ekseninde de görmek mümkün olabiliyor. Birinciler, hem çok sayıda ve her alanda kitap yayınlıyor, hem de kitaplar hak ettiği saygıyı dışa vurur kalitede; ikincilerin yayınladığı kitap sayısı ve çeşitliliği az, kitapların baskı kalitesi de çok düşük. Okuyan ve kitaba saygı gösteren ileri gidiyor, kitabı horlayan geri kalıyor...

Yaşadığımız dünyanın ikilemini, başka ölçü ve değerleri bir kenara bırakıp yalnızca kitap ekseninde değerlendirdiğimizde ortaya çıkan bu gerçek ülkemizde geçerli olan sisteme de yansıyor. Daha geçen gün, ABD dışişleri bakanı Madeleine Albright, Türkiye''de fikir hayatına sansür uygulandığını, bir kitabın toplatılmasından hareketle, dünyanın gündemine getirdi. Biz bu sansürcü zihniyeti ilk elden biliyoruz; muhalif yayınları yüzünden, Yeni Şafak, bu ay içerisinde bir kaç kez toplatıldı. Dünya üzerinde, gazete ve kitap toplatan, yazarlarını cezaevlerine tıkan ülkeler hangi kategoride ise, Türkiye de bugün onlar arasında yer alıyor...

Bu acı gerçekler, Türkiye''nin Avrupa Birliği üyeliğiyle ilgili hevesi yeniden canlandığı için daha da önem taşıyor. Yazarlarını sürekli cezâî tâkibat altında tutarak sadece yazı yazmayı engellemekle kalmayıp halkı da kitaptan soğutan ve onu çok daha kolay bir zihin avlama cihazı olan görsel medyanın manipülasyonuna açık hale getiren bir ülke olarak, Türkiye''nin, Avrupa Birliği içerisinde bir yeri olamaz. Nüfusu dört milyonu aşmayan Norveç''in Kitap Fuarı''ndaki pavyonunda sergilenenlerle 65 milyonluk Türkiye''nin sergilediği kitaplar arasındaki fark, aslında, bu gerçeği haykırıyor...

Kitabın Batı ülkeleri siyasi hayatındaki merkezi rolü de, Kitap Fuarı vesilesiyle bir kez daha ortaya çıktı. Sosyal Demokratların liderliği mücadelesini kaybettiği için ortalıktan çekilen SPD''li Oscar Lafontain, fuara yetiştirdiği ''Kalp Solda Atar'' adlı kitabıyla, Alman başbakanı Gerhard Schröder''in koltuğunu sarsıverdi. Lafontain''in soldan yönelttiği eleştiriler kamuoyundaki tespitlerle birleşince bir yıllık SPD/Yeşiller koalisyonu bayağı bir darbe aldı. Kitap, fuarda ''en çok çalınan eser'' haline geldiği gibi, okuyanların önemli bir bölümü, yapılan bir kamuoyu yoklamasına göre, onu ''haklı bir eser'' olarak da vasıflandırdılar...

Türkiye, uzun tarihi boyunca, hep ''kitaplı bir medeniyet'' özellikleri taşıdı; kitap hayatın en merkezi yerinde bulundu. Bugün ise, kalabalık nüfusuna ve neredeyse yüzde 100''e yaklaşan okuma yazma oranına rağmen, bırakın kitabı, gazete bile okumayan bir ülke görüntüsünde. Kalabalıkların yazı ile yazma ve okuma ile hemen hiçbir ünsiyeti bulunmuyor. Dahası, ülkeyi yönetenlerin de, yazara ve yazılana değer verdikleri görülmüyor. Siyasi parti liderleri ve önemli koltuklarda oturanlar arasında, kendi haklarında neler yazıldığından öte bir okuma merakıyla tanınan kişi sayısı pek az.

Frankfurt''ta her yıl düzenlenen kitap fuarı her ülkenin yüzüne tutulan bir tür medeniyet aynası gibi. Bu aynada görünen Türkiye çehresi -maalesef- fazla iç açıcı değil.