Uyum sorunu

Avrupa Birliği (AB) adaylığı kesinleşince, bizim basın, okurlarını aydınlatma düşüncesiyle, sancılı geçeceğini bildirdiği geçiş sürecinde meydana gelmesi beklenen değişiklikleri de haberleştiriyor. Millî mutfağımızın birer unsuru olan işkembe ve kokoreç bile süreçten etkilenecekmiş. Dün, ben de, burada, AB adayı bir ülkede ''siyasi yasaklı'' kavramı olamayacağı konusunu işlemiştim; başka basın-yayın organları, darbeler döneminin artık kapandığı ve Genelkurmay''ın millî savunma bakanlığına bağlanacağı haberini verdiler.

Bütün bunlar iyi, güzel de acaba basının kendisi ''AB standartlarına uygun'' yayın yapıyor mu?

İlginç bir sınav dün yaşandı. Pazar günü, İstanbul''da ve ülkenin birkaç ilinde yapılan başörtüsü mağdurları ile dayanışma amaçlı ''elele eylemi'', dün, bazı gazetelerde, yine o bildik yaklaşımla sunuldu. Eyleme katılan bazısı çarşaflı kadın fotoğraflarını büyütüp, "AB''ye yakışmıyor" başlığını attı o gazeteler. Eylemin kendisini ve amacını kınamaktan da geri durmadılar.

Bu yaklaşımı benimseyen gazeteler, medya alanında Batı''da oluşmuş standartları yakalamaktan çok uzaklar. Batı''daki birçok ülkede bulunan ''okur temsilcisi'' kurumu uygulamasını başlatmış olan Milliyet gazetesi, herhalde bu sayede, çok satan gazeteler içerisinde standardı yakalamayı başaran tek örnek oldu. Diğerleri, temelde insan hak ve özgürlükleri ve ''kimlik hakkı'' ile ilgili bir olayı, geçmişte kalması gereken yanlış ölçülerle değerlendirerek sundular okurlarına...

''Elele eylemi''nin sebebi olan ''üniversitelerde başörtüsü yasağı'' uygulaması ''inanç özgürlüğü'' ile ilgili; bir boyutunda da ''eğitim özgürlüğü'' bulunuyor. Genç kızların temel hak ve özgürlüklerinin gasp edildiğini düşünen insanlar biraraya gelerek ''örgütlenme hakkı''nı, eyleme katılarak ''protesto hakkı''nı kullanmış oluyorlar. Bütün bu hak ve özgürlükler, Türkiye''nin taraf olduğu ve ihlâl ettiğinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından cezaya çarptırıldığı temel metinde yer alıyor. AB''ye üye adayı olarak, Türkiye, bu hakları kullandırması bakımından daha yakın bir gözetim altında olacak bundan böyle. AİHM''nin Türk yargıcı Rıza Türmen, Yargıtay''daki konferansında, bu konuda çok açık uyarı mesajları verdi.

''Elele eylemi'' konusunda okurlarını bilgilendirirken, katılımcıların kılık kıyafetlerini ön plana alan gazetelerin bu yaptığı da evrensel ilkelerle çelişiyor. AB üyesi ülkelerde, insanların kılık kıyafetleri onların ''kişisel tercihi'' olarak değerlendiriliyor. Zaten bu sebepledir ki, Avrupa''nın her ülkesinde, aklın almayacağı çeşitlilikte kılık kıyafetlerle dolaşabiliyor insanlar. Farklı olmak ve bu farklılığını değişik biçimlerde (bu arada giysi olarak da) ifade etmek her insanın doğal hakkı sayılıyor. Turuncu sârilerle zil çalıp kendilerini tanıtan marjinal dinî gruplara müdahale etmek de, bu tercihleri yüzünden onları kınamak da Avrupalı''nın aklına gelmiyor.

Elele eylemi, görüşlerini her zeminde ifade etmek için örgütlenme ve protesto özgürlüklerini kullanan Batı insanının çok iyi anlayabileceği türden bir gösteri. Önceki hafta, ABD''nin Seattle kentinde yapılan Dünya Ticaret Örgütü (WTO) toplantısında görüşülecek konulardan ve alınacak kararlardan ürken çeşitli eğilimdeki gruplar, hem görüşlerini özgürce açıklama imkânı buldular, hem de dozu bazen yükselen türden protesto eylemleri düzenlediler. Polis, sadece şiddete bulaşıldığı, ya da başkalarının özgürlüğü tehdit altına düştüğü anlarda müdahalede bulundu. Avrupa''da, polis, ''elele eylemi'' türünden barışçı gösterileri kenardan izlemekle yetinir.

Avrupa''da çıkan gazeteler, doğuştan kazanılmış hak ve özgürlüklerin engellenmesine karşı çıkan barışçı protesto eylemlerini, eyleme katılanların kimliklerine veya kıyafetlerine bakarak kınama alışkanlığını çoktan terk ettiler. Avrupa''da ve ABD''de, İslâmî gruplar, ara sıra da olsa, kendilerini ilgilendiren konularda kamuoyunu bilgilendirmek veya protesto haklarını kullanmak için eylem yaptıklarında, oralarda çıkan gazetelerin olayda en az ilgilendikleri boyut ''kimlik'' beyan eden görüntüler oluyor. Tersine davranan gazeteleri, en başta basın meslek örgütleri kınıyor zaten.

AB''ye adaylığın kesinleştiği hafta sonu yapılan ''elele eylemi'', her alanda çekilecek ''uyum'' sorunlarını gündemde tutan bizim basının, kendisinin ciddi bir ''uyum sorunu'' bulunduğunu açığa vurdu.

Bakalım bizim basın bu uyum sorununu nasıl çözecek?