Zevâhiri kurtarmak

Devlet, üzerindeki külleri silkip yeniden eli her yere uzanan o bildik mekanizma haline dönüşüyor. Deprem şaşkınlığı geçti. Kurtarma çalışmalarının yerini enkaz kaldırma aldı, cesetler deniz kıyısına öylesine atılıveriyor; vatandaşın ne kadar değersiz olduğunu bundan daha iyi ne anlatabilir?

RTÜK zorlanıp bağımsız yayın yapan bir kanala bir hafta ekran karartma cezası veriliyor; elden gelse basına da sansür konulacak.

Devlet ne yapar? En ufak aralık bulduğu kapıdan girip vergi koyar; eh deprem vergisi de yolda. Başka? Yasaklar; bizim devlet onu da yapıyor ve gönüllü kuruluşların bankalardaki paralarına el koyuyor.

Türkiye''de devletçi gelenek çok güçlü, buna kuşku yok. Bu sebeple, bu depremden alınan dersleri gücünü daha da artırarak devam ettirmeye kararlı bizim devlet. Sorunun yapısal çarpıklıklardan, yolsuzluklardan, vatandaşa güvensizlikten, sivil toplumu zayıf düşürmekten kaynaklandığının anlaşıldığını hiç sanmıyorum; olan bitenden televizyon ve gazetelerin yansız yayınlarını suçlayıp bundan sonraki olağanüstü durumlarda ilk iş olarak sansür devreye sokulacaktır.

Bu konudaki kanaatim, hepimizin gözleri önünde cereyan eden kurtarma çalışmalarına nasıl yaklaşıldığını müşahededen kaynaklanıyor. Geleneksel olarak hor gördüğümüz ülkelerin de aralarında bulunduğu 50''den fazla devlet, depremden hemen sonra, ekipleriyle yardımımıza koştular. Köpekli ekipler enkaz altından çok sayıda insanı kurtardılar; sahra hastaneleri tedavide etkin oldular; Kızılay çadırlarının 2. Dünya Savaşı''ndan kalma olduğunu yabancıların gönderdiği ısıtmalı çadırları görünce fark ettik...

Devlet geride kalmaktan hoşlanmaz; bu sebeple bir dahaki felâkete hazırlıklı olmak için bazı kurumlar şimdiden harekete geçtiler. Ordunun, bazı birliklerinde köpekli kurtarma timleri bulundurmayı düşündüğü medyaya yansıdı; bayındırlık bakanlığı da âfet işleri bünyesinde kurulacak bir birimle veya sivil savunma örgütünü yeniden ele alarak benzer bir oluşum hazırlığına girdi bile.

Kurtarma ekiplerinin gerekliliğini anlamamız, benzerlerini kurmamızı veya AKUT gibi zaten var olanları desteklememizi getirmiyor gördüğünüz gibi. Devlet, başka ülkelerde tamamen sivil bir anlayışla yürütülen çalışmaları kendi üstlenme hesabında. Oysa, dünyanın her tarafında, kurtarma ve hayata kazandırma, devletin yardımıyla olsa bile, sivil toplumun görev alanına girer. Almanya''da, yangın söndürme faaliyeti bile, tıpkı geçmişte bizde olduğu gibi, gönüllü örgütlenmeye bırakılmıştır.

Deprem sonrası ülkemize gelen kurtarma ekiplerinden en belirgini ''Technische Hilfs Werke'' (THW) adıyla faaliyet gösteren Alman teknik yardımı ekibiydi. THW bizdeki Kızılay türü bütün eyaletlerde örgütlü bir kuruluş. Yarı-resmî Kızılay''ın memur sayısı ikibine yakınken, THW''nin 100 kadarı merkezde diğerleri eyaletlerde faaliyet gösteren sadece 200 çalışanı bulunuyor. THW''nun esas gücü ise gönüllü elemanları; Almanya''nın her tarafında farklı alanlarda çalışan tam 45 bin üyesi var bu kuruluşun.

Batı''da sivil toplumun dayanışmacı karakterini en iyi gösteren bu tür örgütlenmelerdir... Enkazda kokuyla canlıları tespit etmek üzere eğitilmiş köpekler var ya, şimdilerde çeşitli devlet kuruluşlarının nerede bulunabileceğini araştırmaya başladığı o köpekler bile devlet malı değil Batı''da. Tıpkı her yıl belli dönemlerde eğitim görmeyi kabul etmiş gönüllüler gibi, o köpeklerin sahipleri de para mukabili çalışmıyorlar. Köpekleri kendileri buluyor gönüllüler, besleyip büyütüyor ve eğitiyorlar; belli dönemlerde açılan sınavdan köpeği başarıyla çıkarsa, sahibi THW üyesi haline geliyor. Dünyanın herhangi bir yerinden ulaşan dâvet üzerine, üstlenilecek görevin özelliğine uygun gönüllüler ve köpekleri örgüt tarafından işbaşına çağırılıyorlar.

Devletin aczini sergileyen depremin, insanlarımızdaki dayanışma ruhuna uygun bir sivil toplum örgütlenmesini başlatmak için vesile edilmesi gerekirdi; oysa bizde, devlet, zevâhiri kurtaracak bir makyaj malzemesi olarak bakıyor her şeye.

Deprem esas bu zihniyeti sarsmalıydı.