Tüketim: araç mı, amaç mı?

Bugüne kadar merkez bankası tarafından yürütülen kredi genişlemesi ve cari açığa dizginlemeye yönelik önlemlere Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu''da (BDDK) dâhil oldu.

BDDK hane halkının borç oranının artığına dikkat çekerek, "tüketicilere ve bankalara temkinli olma çağrısı" yaptı.

BDDK''nın yapmış olduğu çağrı oldukça yerindedir. Çünkü küresel krizi düşük borçluluk oranı sayesinde en az hasarla atlatan ekonomide özellikle tüketici kredilerindeki artış hızı dikkat çekici düzeydedir. Tüketici kredilerindeki yükseliş yüzde 43''lere yükselmiş durumdadır.

Şimdi de BDDK''nın yaptığı bu uyarının istatistiksel arka planına bakalım

Hane halkı toplam yükümlülüklerinin toplam varlıklara oranı 2009 Aralıkta yüzde 29,6 seviyesinde iken bu oran hızlı bir artışla geçtiğimiz mart ayında yüzde 35''lerin üzerine çıkmıştır. Yani bu dönemde hane halkı net olarak borçlarını artırmıştır.

Bireysel krediler 10 Haziran 2011 itibariyle 200 milyar liranın üzerindedir. Ve bu kredilerin 152 milyar lirası tüketici kredileridir. Tüketici kredilerinin dağılımına bakacak olursak; 69 milyar lirası (yüzde 46) konut, 6 milyar lirası (yüzde 4) taşıt kredilerinden ve en önemlisi ise yarıdan fazlası 77 milyar lira ile ihtiyaç kredilerinden oluşmaktadır.

İhtiyaç kredilerinin toplam tüketici kredileri içerisindeki bu yarı yarıya dağılımı gerçekten tedirgin edicidir. Bu tedirginliğin nedenine gelince; malum olduğu üzere; ihtiyaç kredileri konut ve taşıt kredileri gibi arkasında bir dayanak varlık olmayan, tamamen "harcanabilme/tüketim saiki" ile alınmış kredilerdir. Ya da kredi kartlarıyla gelecek gelirlerinizden yapmış olduğunuz harcamalarınızdır.

Bayram, babalar günü, sevgililer günü, tatil vs.vs adı altında ihtiyaç kredilerinin nasıl pazarlandığını zaten hepimiz biliyoruz. Tüketici açısından ev, taşıt gibi dayanak varlık gösterilmeden çekildiği için "kolay para" olma özelliğinde olan ihtiyaç kredileri; parayı satan bankalar açısından da diğer kredilere göre yüksek faiz oranı nedeniyle daha kârlı bir işlemdir.

Zaten, dikkat edilirse BDDK''nın aldığı tedbirler içerisinde taşıt ve konut kredilerine karşılık artırımı olmazken, ihtiyaç kredilerine ek bir karşılık yükümlülüğü getirilmiştir. İşte bu nedenlerle; 63 milyar doları aşan cari açığa merkez bankası ve BDDK''nın aldığı önlemler ne derece çare olur tartışılır... Ancak BDDK''nın ihtiyaç kredileri özelinden tüketicilere ve bankalara yaptığı uyarı son derece haklıdır.

Hatırlatmalar

Küresel krizde en zayıf halkaların en borçlular olduğu unutulmamalıdır. Dolayısıyla Türkiye''deki hane halkı borçlanması ile diğer ülkeleri karşılaştırırken onların şu andaki ekonomik durumuna da bakmak gerekmektedir.

Üstelik bu karşılaştırmayı batık İrlanda ile yapanlar! diğer taraftan düne kadar "cari açık çığırtkanlığı" yapmaktaydılar. Şimdi ise (batık) İrlanda''da bile bu oran şu kadar diyebilmekteler. Ya da örnek verdikleri ülkelerde cari açık problemleri yoktur. Anlamak mümkün değil…

Bireysel ihtiyaçtan kaynaklanan kredi saiki sayesinde yaşanan tüketim çılgınlığı sonucunda zaten kötü olan "tasarruf açığımız" daha da kötüleşecektir. Kronik bir sorun olan tasarruf açığı artarken, gelirinin üzerinde borçlanan bireyler yarınlarını ipotek altına aldırmaktadırlar.

Ve en önemlisi;

Modern zamanlarda tüketim; ekonomik bir faaliyetin çok ötesine geçerek, bireyin ve toplumun yaşam tarzını dizayn eden ana faktördür.

Tüketimin bir araç olmaktan çıkıp, bir yaşam amacı olarak algılanma hastalığı ekseninde, toplumsal yapımıza bir kez daha bakmakta fayda vardır.